አፊኒ መጽሔት በዉስጧ ምን ይዛለች? ስለ ሲዳማ ኢኮ-ቱሪዝም እና ብዝሃ-ሃብት ፣ እንዲሁም በከፍተኛ ትምህርት ተቋም ውስጥ ስለ 32 ዓመት ቆይታቸው ከቀድሞው የሀዋሳ ዩኒቨርሲቲ ፕሬዚዳንት ከፕ/ር ዮሴፍ ማሞ ጋር በተደረገው ቃለ መጠይቅ አማካይነት በእንግዳ አምዷ በርካታ ጉዳዮችን አካታ ይዛለች


Notes From An Administrator Of

21st Century Information Retrieval & Dissemination Network

I am very pleased to promote to you AFFINI MEDIA & COMMUNICATION a popular information resource or magazine which is published monthly due to that it highlighted an interview titled “ስለ ሲዳማ ኢኮ-ቱሪዝም እና ብዝሃ-ሃብት ፣ እንዲሁም በከፍተኛ ትምህርት ተቋም ውስጥ  ስለ 32 ዓመት ቆይታቸው  ከቀድሞው  የሀዋሳ ዩኒቨርሲቲ ፕሬዚዳንት  ከፕ/ር ዮሴፍ ማሞ ጋር  ”  under its column “እንግዳችን”.  An interview with Professor Yosef Mamo, Featured Professor at Hawassa University was conducted & composed by Atekilt Atnafu,  Managing Director of Affini Media & Communication.

ቤተመጻሕፍትያለፈውን የምናስታውስበት ከአሁኑጋር የምናነፃጽርበት፣የምንመረምርበትእና የምንገመግምበት፣የወደፊቱን የዕድገት አቅጣጫችንን  የምንለካበት መድረክ  ናቸው!!

አፊኒ መጽሔት፤ 6ኛ ዕትም ፤መጋቢት 2013 ዓ.ም. በዉስጧ አካታ የያዘችዉን ስለ ሌሎች ርዕሰ ጉዳዮች ለማወቅ

ይህንን ማስፈንጠሪያ ይጫኑ

ገዝታችሁ ማንበብ ይጠቅማል

ABOUT: Affini is an independent media aiming to deliver intellectual ideas and alternative ways to create a strong Sidaama nation, promote its culture and language, advocate inclusiveness and coexistence, advance socio-political and economic development.

ፕሮፈሰር ዮሰፍ ማሞ

ከአፊኒ ሚድያና ኮሙኒኬሽን የህዝብ ሚድያ ጋር ያደረጉትን ቃለመጠይቅ በማስፈቀድ ሙሉዉን online እንድታነቡ

ዮሰፍ ማሞ (ፕሮፈሰር)

[MULUGETA] Library & Information Service : 21st Century Information Retrieval & Dissemination Network_Professional Blog/Website

አቅርቧል

መልካም ንባብ

አፊኒ፡- በመጀመሪያ ለቃለ መጠይቁ ውድ ጊዜዎትን ሰውተው ፈቃደኛ ስለሆኑልን በአፊኒ ሚዲያና ኮሙኒኬሽን ስም እጅግ አድርገን እናመሰግናለን፡፡ በመተዋወቅ እንጀምር ውልደት፣ እድገት፣ የትምህርት፣ የስራና የቤተሰብ ሁኔታን በአጭሩ እናንሳ?

ፕሮፈሰር ዮሴፍ፡- ዮሴፍ ማሞ እባላለው በConservation Biology ፕሮፌሰር ነኝ:: የተወለድኩት አሁን በኦሮሚያ ክልል ውስጥ በሚትገኝ ከተማ ቦሬ አጠገብ ይርባ ሙዳ ነው፡፡ ያደኩት ይርጋለም ነው፡፡ አባቴ የመንግስት ሰራተኛ ስለሆነ ብዙ ቦታ የመማር ዕድል ነበረኝ፡፡ ት/ቴን ይርጋለም፣ ሀዋሳ፣ አዲስ አበባ እንዲሁም ደሴ ተምሬአለሁ፡፡ በ1976 ዓ.ም የሁለተኛ ደረጃ ትምህርቴን በይርጋለም አጠቃላይ ት/ት ቤት ጨርሼ፣ በወቅቱ ማትሪክ ፈተና ተፈትኜ፣ ካሉት ተማሪዎች 6 ተማሪ ነን ለድግሪ ያለፍነው፡፡ ከስድስቱ አንዱ ሆኜ  አዲስ አበባ ዩንቨርስቲ 1977 ዓ.ም አራት ኪሎ ገባው፡፡ የመጀመሪያ ድግሪዬን በባዮሎጂ ጨረስኩ፡፡ በከፍተኛ ነጥብ ስለሆነ የጨረስኩት፣ ከፍተኛ ውጤት ያስመዘገቡ ተማሪዎች ውድድር ተካሂዶ፣ ውድድሩን አልፌ በወቅቱ ወንዶ ገነት ኢንስቲትዩት አሁን የወንዶ ገነት የደን ኮሌጅ በረዳት መምህርነት በ1981 ዓ.ም ልገባ ችያለው፡፡ ወንዶ ገነት ከኢንስቲትዩት ወደ ኮሌጅ፣ ከኮሌጅ ወደ ደቡብ ዩንቨርስቲ ከዚያም ከሀዋሳ ዩንቨርስቲ ስር እንዲሆን ነው የተደረገው፡፡ ሀዋሳ ዩንቨርሲቲ እያለሁ ወደ ስውድን አገር ሄጄ የሁለተኛ ድግሪ ትምህርቴን ጨርሼ ተመለስኩ፡፡ የተወሰነ ዓመት ካስተማርኩ በኃላ ለ3ተኛ ዲግሪ (PhD) ዩናይትድ ኪንግደም እስኮት ላንድ ወስጥ በConservation Biology ጨረስኩ፡፡ ከተመለስኩ በኃላም ሀዋሳ ዩንርቨሲቲ ቀጠልኩ፤ ከጥቂት ጊዜ በኃላ ዋና ረጅስትራር ሆኜ ለ3 ዓመት ያክል ሰራሁ፡፡ ከዛ ምክትል ፕሬዝዳንት ሆኜ ለአምስት ወር ያክል ሰርቻለሁ፡፡ ለ6 ዓመት ፕሬዝዳንት ሆኜ  ነው ያገለገልኩት፡፡ ባለትዳርና የአራት ወንድ እና የአንድ ሴት አባት ነኝ፡፡

አፍኒ፡- በስራ ላይ ቆይታዎት እንዴት ይገለጻል?

ፕሮፌሰር ዮሴፍ፡- ስራ የጀመርኩት በመምህርነት ነው፡፡ ከከፍተኛ ት/ት ውጭ ሌላ መ/ቤት ሰርቼ አላውቅም፡፡ ወንዶ ገነት ከኢንስቲትዩትነት ወደ ኮሌጅ አድጎ ሀዋሳ ዩንቨርሲቲን እስከተቀላቀለበት ጊዜ እዛው ነበርኩ፡፡ በወቅቱ ደቡብ ዩንቨርሲቲ የተባለው የወንዶ ገነት ኮሌጅ፣ ዲላ እና የግብርና ኮሌጅን አንድ ላይ በማዋሃድ ነበር፡፡ ከዛ ነው ወደ ሀዋሳ ዩኒቨርሲቲነት የተቀየረው፡፡ እኔ ከ32 ዓመት በላይ በከፍተኛ የት/ት ተቋም ነው ያሳለፍኩት አሁንም በዚሁ በት/ት ዘርፍ ውስጥ ነው ያለሁት፡፡     

አፊኒ፡- በእርሶ የፕሬዚዳንትነት ጊዜ ሀዋሳ ዩንቨርሲቲ የወርቅ ሜዳሊያ ተሸላሚ ነበርና፣ የእርሶ ሚና ምን ነበር? ሳላሳካ ቀረሁ ብለው የሚቆጩት ነገርስ አለ? 

ፕሮፈሰር ዮሴፍ፡- ፕሬዝዳንት በነበርኩበት ወቅት የነበረኝን ሚና ስራዬ ነው የምናገረው፡፡ ዩንቨርሲቲው ሁለት ጊዜ አንደኛ በመውጣት የወርቅ ሜዳሊያ ተሸላሚ፣ ሌላ ጊዜ እንደዚሁ ሶስተኛ በመውጣት የተሸለመበት ሁኔታ ነበር፡፡ አዲስ አበባን ከመሳሰሉ ዩንቨርሲቲዎች ጋር ተወዳድሮ ነው የተሸለመው፡፡ እኔ ፕሬዝዳንትነቱን ከያዝኩ በኃላ ብዙ አመርቅ ሰራዎችን ሰርተናል ትልቅ ለውጥም አምጥተናል ማለት ይቻላል፡፡

ለአንድ ተቋም ስኬት መሪው ብቻ አይደለም ማኔጅመንቱም ከዛ በተዋረድ  ያለውም ትልቅ አስተዋጾ ያደርጋል፡፡ እኔ ሰራው የምለው ትልቁ ነገር፣  ለስራ ምቹ የሆነ አካባቢ መፍጠር፣ በስነ ልቦና ሰራተኞች የዩንቨርሲቲውን ሰራተኞች የኔ ነው ብለው እንዲሰሩ ማድረግ ነው፡፡ ዮሴፍ ኖረ አልኖረም ሲስተሙን በመጠቀም፣ ተቋሙ የኔ ነው በሚል ተቀብለውት በሀላፊነት በተጠያቂነት በየደረጃውና በየእርከኑ እንዲሰራ መደረጉ ቁልፍ ነገር ነበር፡፡

በከፍተኛ ትምህርት አዋጅ መሰረት ፕሬዝዳንቱ የተለያዩ ሀላፊነት በተዋረድ ላሉት መወከል እንደሚችል ስለሚደነግግ፡፡ እኔም ያደረኩት ከምክትሎቹ ጀምሬ የኮሌጅ ዲኖች እንዲሁም ዲፓርትመንት ሀላፊዎች፣ በተዋረድ ለእያንዳንዱ በኔ ፊርማ የሚወጣ ውክልና ምን ያክል ገንዘብ ማዘዝ እንደሚችሉ፣ ምን ያክል መፈረም አንደሚችሉ ይህንን ሁሉ በተዋረድ ወጥ በሆነ መንገድ እንዲወርድ አደረኩ፡፡

ስለዚህ እኔ ኖርኩኝ አልኖርኩኝ በየደረጃው ያለ መዋቅር ስራውን እንዲሰራ ማድረግ ተችሏል፡፡ ሀዋሳ ዩንቨርሲቲ ሰፊ ተቋም ነው፤ ከ 8-9 ሺህ ሰራትኛ እና ከ 35 ሺ በላይ ተማሪዎችን ይይዛል፡፡ ይህን ሁሉ አዋቅሮ ለመምራት በየካምፓሱ ያለው ኮሌጅ እንዲሁም ዲፓርትመንት ጭምር ያሉ ተግባራትን በባለቤትነት የኔ ስራ ነው ብሎ እንዲሰራ በማድረግ ትልቅ ስራ ሰርተን ጥሩ ውጤት አስመዝግበናል፡፡ ስለዚህ በዩንቨርሲቲው በአጭር ጊዜ ውስጥ በተቋማዊ አሰራር፣ በካምፓስ አያያዝም በሁሉም ነገር ሊለወጥ ቻለ አዲስ አበባን ዩንቨርስቲን በልጦ ልሸለም ቻለ፡፡ በተለያዩ ካምፓሶች የነበረው ለውጥና ውጤት በሪፈራል ሆስፒታል ጭምር ተደግሞ አገር አቀፍ ደረጃ ከዩንቨርሲቲ ካሉት ሪፈራል ሆስፒታሎች የመጀመሪያ ሆነን ከምክትል ጠቅላይ ሚኒስቴር አቶ ደመቀ መኮንን 3ሚሊየን ብር ተሸልመናል፡፡ በገንዘብ መሸለም ብዙም ያልተለመደ ብሆንም እኛ የተሻላችሁ ናችሁ ተብለን ተሸልመናል፡፡ በገንዘቡ ግማሹ ለሰራተኛው ለሰሩበት ማበረታቻ ሰጥተን፣ ሌላውን ገንዘብ የተጓደሉ ነገሮች እንዲሟሉ አድርገናል፡፡

እንዲሁም አዋዳ ካምፓስ ገና ሲጀመር ነው እኔ ፕሬዝዳንት የሆንኩት፡፡ የካምፓሱን ግንባታም መሰረተ ልማትም በሟሟላት እንዲሁም የመጀመሪያውንም ተማሪ ያስመረኩት እኔ ነኝ፡፡ የዳዬ ካምፓስም ያስጀመርኩት እኔ ነኝ፡፡ ካምፓሶችንም በማስፋት፣ መሰረተ ልማቶችንም በማከናወን፣ ለሰው ኃላፊነትን በመስጠት እና የባለቤትነት ስሜት እንዲሰማው በማድረግ ውክልና የተሰጠው ሰውዬ ለስራው ኃላፊነቱን እንዲወስድ በማድረግ፣ ከማኔጅመንቱ ተናበን በመስራት ትልቅ ስራ ሰርተናል፡፡ በብዙ ዩንቨርስቲዎች የሚስተዋለው ችግር አለመናበብ ነው፡፡ ለተማሪው ምቹ አከባቢ በመፍጠር ከግቢ ለመውጣት ሳይሆን ግቢ እንዲናፍቀው ለማድረግ ካምፓሶችን አረንጓደ በማድረግ እና በማስዋብ ትልቅ ስራ ሰርተናል ለውጥም አምጥተናል፡፡ ይህ ሁሉ ተገምግሞ ነው በአጭር ጊዜ ውስጥ አመርቂ ውጤት በማምጣት ተቋሙ ለዚህ ደረጃ ከፍ ሊል የቻለው፡፡ ካምፓሶችን በማስፋት ጭምር በሰራነው ስራ ከወርቅ ሜዳሊያ እስከ ገንዘብ በተደጋጋሚ ተሸልመናል፡፡ ይሄን ይመስላል፡፡

የሚቆጩበት ላልከኝ ነገር፣ በስራዬ ሳላሳካ ቀርቷል ብዬ የሚቆጨው ነገር የለም፡፡

አፊኒ፡- ሲዳማ ከነበረው አደረጃጀት ጋር ተያይዞ በትምህርቱ ዘርፍ እና ከት/ት ተቋማት ተጠቃሚነቱ ምን ይመስል ነበር?  የትምህርቱ ዘርፍ ምን ያህል ተጠቃሚ ያደርጋል? እራስን በራስ የማስተዳደሩ ምን ተጨማሪ መልካም አጋጣሚ ይዞለት ይመጣል ብለው ያስባሉ?

ፕሮፈሰር ዮሴፍ፡-  የከፍተኛ ትምህርት ዘርፍን ተደራሽ ለማድረግ በተሰሩ ስራዎች ውስጥ ክልል ከመሆኑ በፊት ሲዳማም እንደ ሁሉም ብሄርና ብሄረሰብ ተጠቃሚ ነበር፡፡ በወቅቱ የሚታየኝ ከታችኛው ት/ት ደረጃ የሚመጣው ጠንካራ ተማሪ ከሆነ በከፍተኛ ት/ት ተቋምም እንደዛው ጠንካራ ይሆናል፡፡ ከቁጥር ምጣኔ አንጻር ካየን የሚጠበቀውን ያክል ተማሪ  አይገባም ቁጥሩ አነስተኛ ነው፡፡ ይህ ማለት በአንደኛና ሁለተኛ ደረጃ ብዙ መስራት ያስፈልጋል ማለት ነው፡፡  አሁን የመዋቅር ጥያቄ ከተመለሰ በኃላ በታችኛው የት/ት ደረጃ እርከን ላይ ብዙ ነገር መስራት ያስፈልጋል፡፡ ዜጎችንም ለማፍራት የሚያስፈልገው ከታች ተጀምሮ መስራት በከፍተኛ ት/ት ተቋም መጥተህ የሚታፈራው ነገር የለም፡፡

እኔ ብዙ ጊዜ የምቃወመው ነገር አለ፡፡ ‹‹ዩንቨርስቲዎች የትምህርት ጥራት አልጠበቁም›› ይባላል ምኑን ይጠብቁት? ምንም ያላወቀ ተማሪ አምጥተን ሶስት ዓመት አስቀምጠን ውጤታማ ማድረግ ከባድ ነው፡፡ ስለዚህ እላይ ያለው ብቃት ለማምጣት ከታች ያለው ነው መሰራት ያለበት፡፡ ዩንቨርሲቲ ምንድን ነው የሚያደርገው? ተማሪው ከአንደኛ ደረጃ ጀምሮ እስከ መሰናዶ ባለው ጊዜ የቀሰመውን ት/ት እስፔሻላይዝ የማድረግ፣ የማብቃትና ጥራት የሚሰጡ ፓኬጆች አሉ፡፡ ተማሪ ወደ ዩንቨርሲቲ ከመግባቱ ከታች ብዙ መስራት ያስፈልጋል፡፡ ከፍተኛ ነጥብ ይዞ መውጣት ውጤትንና ጥራትን አያረጋግጥም፡፡

ሲዳማ ክልል ከመሆኑም ጋር ተያይዞ ከመሰረቱ የትምህርት ጉዳይ ወሳኝ ነው፡፡ የህዝብ ዕድገትና መሬትን ጨምሮ ያለው ሀብት ውስን ከመሆኑ ጋር ተያይዞ ብዙ አማራጮችን ማየት ያስፈልጋል፡፡ ለሲዳማ ልክ እንደ እስራኤል ትምህርት እና ትምህርት ወሳኝ ነው፡፡ አሁን እራሱ ሲገምት የሲቪል ሰርቫንቱ ቦታ የሞላ ይመስለኛል፡፡ ሌላውን ለመቅጠር ቦታ አይኖርም፡፡ ክልል በመኮኑ በሲቪል ሰርቪሱ ብዙ ተጠቃሚነት አይኖርም፡፡ ዋናው ትምህርት ላይ መሰራት አለበት፤ እራሱን የሚችል ዜጋ፤ እውቀቱን የሚሸጥ ዜጋ ማፍራት አለበት፡፡ ቅጠሩኝ እያለ የምንከራተት ዜጋ ሳይሆን እራሱን ተወዳዳሪ አድርጎ በሀገርና በዓለም አቀፍ ታላላቅ ድርጅቶችና ካምፓኒዎች የሚቀጠር ብዙ ወጣት ማፍራት ያስፈልጋል፡፡ አሁን ለሲደማ ጥሩ አጋጣሚ ነው፡፡ ስር ነቀል የሆነ  ለውጥ በማምጣት የትምህርት ስርዓቱንም እንደገና በመፈተሽ ትልቅ ስራ መስራት አለበት፡፡ ክልሎች  የራሳቸው የሆነ ፖሊሲ አላቸው፤ እንደ ድሮ ዝግ አይደለም፤ የፌደራል ፖሊሲ ብቻ ኮፒ አይደረግም፡፡ ስለዚህ ይሄን ዕድል በመጠቀም አመራሩ የተሻለ ነገር ሊያደርግ ይችላል፡፡ ስለዚህ ክልል መኮኑ ከተሰራበት እጅግ በጣም ጥሩ ነው የሚሆነው፡፡ ምቹ አጋጣሚዎች አሉት የራሱን የትምህርት ስርዓቱን አይቶ ከፌደራል ጋር አጣጥሞ ትልቅ ለውጥ ማምጣት ይችላል፡፡ ለእያንዳንዱ ክልል የተተወ የፖሊሲ ስፍራ አለ፤ ሲዳማ ወይም እዚህ አካባቢ ምንድን ነው እስፔሻላይዝ የሚደረገው?  ለምሳሌ በቡና ማርኬቲንግ ፕሮግራሞች ከፍተክ መሄድ ይቻላል፡፡ በፈደራል የወጣውን ብቻ ሳይሆን ከአካባቢ ተጨባጭ ሁኔታ ጋር የሚሄድ ፖሊሲ በመቅረጽ ትልቅ ውጤት ማምጣት ይቻላል፡፡

አፊኒ፡- ከዩንቨርሲቲ ኃላፊነት በተጨማሪ እና የሀዋሳን ከተማ የቦርድ አባል ሆነው ሲያገለግሉ ነበርና፣ ከዚህ ልምድ በመነሳት ሲዳማ ጠንካራና ለህዝብ ጥያቄዎች ተገቢ መልስ የሚሰጥ ክልል እንዲሆን የምሁራን ሚና ምን መሆን አለበት ብለው ያስባሉ?

ፕሮፈሰር ዮሴፍ፡- ብዙን ጊዜ በተለምዶ ‹‹የምሁራን ሚና፣ ምሁራን ተሳትፎ›› ይባላል፡፡ ግን ምሁራን የምንላቸው እነማን ናቸው? ድግሪ መቁጠር ምሁር አያስብልም፡፡ በሌላ ዓለም ክፍል ካየን፣ በመጀመሪያ ድግሪያቸው ለሀገራቸው ትልቅ ነገር ያበረክታሉ፣ ሀገራቸውን የተሻለች እንዲትሆን ያደርጋሉ፡፡ በሌላ በኩል የት/ት ማስረጃን እንደ ሸቀጥ እየገዙ ለእራሳቸው ጥቅም ብቻ የሚቆሙ እና ህዝቡና ዘመኑ የሚጠይቀውን እውቀትና ብቃት ያልያዙ ሰዎች እየተበራከቱ ናቸው፡፡ እነዚህ አይነት ሰዎች ምሁር አይባሉም፡፡ ግን የትክክለኛ ምሁራን ሚና ለሀገር ልማትና ዕድገት የማይተካ ነው፡፡ በሲዳማ ክልል ተጀምሮ የነበረው በየዘርፉ ያሉ ምሁራኖችን ማወያየት ሀሳብ መሰብሰብ ጥሩ ጅምር ነው፡፡ የሲቪል ሰርቪሱን ስራ ማንም ይሰራል፡፡ የሲቪል ሰርቪሱን ካየን፣ መመሪያ አለ በመመሪያው መሰረት መፈረም ነው ስራው፡፡ የክልሉ መንግስት በፖሊሲ ዙሪያ እና በክልሉ ውስጥ ለሚስተዋሉ ችግሮች የተለያዩ ጥናታዊ ጽሁፎችን እንዲያቀርቡ ትክክለኛ ምሁራንን ማሳተፍ መቻል እና ሀሳባቸውን መቀበል አለበት፡፡

ምሁራንን የሚታሳትፈው በእያንዳንዱ ጉዳይ ላይ ጥናታዊ ጽሁፍ እንዲያቀርቡ በማድረግ እንጅ፣ ወንበር በመስጠት አይደለም፡፡ ሁሉም በተመራመረበት ዘርፍ ጥናት እንዲያቀርቡ ማስቻል ያስፈልጋል፡፡  የሚፈጠሩ መድረኮች ላይ የሚቀርቡ ጥናታዊ ጽሁፎች ትክክለኛ ነገር ተካቶ ጠቋሚ ነገሮች ይገኙበታል፡፡ ለአመራሮቹ የሚቀርቡ ምክረ ሀሳቦች በጥናት የተደገፉ፣ የሌላ ሀገራትን ልምድ የዳሰሱ፣ ሀገር ውስጥና ሌላ ሀገርም የተጠና ሆኖ ችግሮች ሲገጥሙ እንዴት እንደሚፈቱ ሁሉ የሚጠቁም ይሆናል፡፡  እንዴት ነው ኢኮኖሚያቸውን ያሳደጉት?  በሚል ምሁራን ጥናታዊ ጽሁፍ ያቀርባሉ፣ በዛ ውይይት ይደረጋል፣ ያንን ጥናታዊ ጽሁፍ ክልሉ እንደየ ሁኔታው ለፖሊሲና እስትራቴጅ እንደ ግብዓት ይጠቀምበታል፡፡

አሁን እያስተዋልኩ ያለሁት በክልሉ ውስጥ አነቃቂ ስብሰባዎች ክልል ሆነናል እየተባለ ይደረጋል፣ ‹‹ቱሪዝማችን አድጓል፣ ግብርናውም አድጓል፣ ጤናም ተሻሽሏል›› እየተባለ መሬት ላይ የለለ እውነታ በሪፖርት ግን ይቀርባል፡፡ ይሔ አይደለም መሆን ያለበት፡፡ ክልሉ አዲስ እንደመሆኑ መጠን ትክክለኛ ምሁራንን በይፋ በመጋበዝ በት/ት፣ በኢኮኖሚ፣ በጤና፣ በማህበራዊ ጉዳዮች፣ በግብርና እንዲሁም በሌሎች ዘርፎች ጥናታዊ ጽሁፍ እንዲያቀርቡ ማድረግ ያስፈልጋል፡፡ ምሁራን በክልሉ ውስጥ በዚህ መንገድ ነው የሚሳተፉት እንጂ፣ በማያገባቸው ፖለቲካ ቅርቃር ውስጥ ገብተው ሰው ማጫረስ አይደለም፡፡ ስለዚህ ትክክለኛ ምሁራን ለችግሮች መፍትሄ ለማምጣት ጥናታዊ ጽሁፍ ጽፈው ስያቀርቡ፣ ምሁር ነኝ ብሎ ምንም ከማይጽፍና መፍትሄ ከማያመጣው መለየት ይቻላል፡፡ ምሁሩን በመለየት በያንዳንዱ ዘርፍ አሁን ያለው ችግር ምንድ ነው?  ምን ውጤት አለው?  ወደ ፊትስ ምን ብደረግ ይሻላል? የሚለውን ከምሁሩ ጋር በመወያየት ትልቅ ስራ መስራት ይቻላል፡፡ የመንግስትና የምሁሩን ግንኙነት ቀጣይነትን በተመለከተ ምሁሩ ጥናታዊ ጽሁፍ አቅርቦ ከተደመጠ ወይም ጽሁፉ ተቀባይነት የሚያገኝ ከሆን ግንኙነቱ ይቀጥላል፡፡ የምሁሩና የመንግስት ግንኙነት ሌላ ሳይሆን ዕውቀትንና ምክረ ሀሳቦችን በመለዋወጥ ላይ የተመሰረተ መሆን አለበት፡፡ ጥናታዊ ጽሁፍ ማለት የካድሬ ሪፖርት አይደለም!፡፡ አንዳንድ ምሁራን ተብዬዎች ካድሬን ለማስደሰትና ሌላ ጥቅም ፍለጋ መሬት ላይ ያለውን እውነታ የማይገልጽ ጽሁፍ ያቀርባሉ፡፡ ይሄ ጥናታዊ ጽሁፍ አይባልም፡፡

ባለፈው ስንወያይ በጣም ያስደነገጠኝ ነገር ‹‹በሲዳማ ውስጥ የድህነት መጠን 18%›› ይላል፡፡ በሀገር አቀፍ ደረጃም የሚባለው 18% ከድህነት ወለል በታች አለ የሚባለው፡፡ እኔም በመገረም ቁጥሩና ገልብጡና አንብቡት 81% ከድህነት በታች ነው አልኩኝ፡፡ ይሄ ምንም ጥናት ሳያስፈልገው የሚንረዳው ጉዳይ እኮ ነው፡፡ ወገብ የሰበረ ድህነት እያለ የሲዳማ ክልል ከሌላው በተሻለ አድጎ ከ83% በላይ ከድህነት በላይ ነው ተብሎ የሚቀርብ ጥናታዊ ጽሁፍ ጥናታዊ ጽሁፍ አይደለም፡፡ ጥናታዊ ጽሁፍ ተጨባጭ እውነታን ይይዛል፣ ሀገራዊ ሁኔታንም ይዳስሳል ውጪንም ያመዛዝናል፡፡ ሌላ ቦታ የተሰራውን ኮፒ አድርገው እያመጡ መሬት ላይ ያለውን እውነታ የማያገናዝብ ዝባዝንከ እያቀረቡ ጥናታዊ ጽሁፍ ነው ማለት አይቻልም፡፡

ብዙን ጊዜ ጥናታዊ ጽሁፍ ተብሎ የሚቀርቡት አመራሩን ለማስደሰትና ለማስፈንጠዝ ሲሆን ይስተዋላል፡፡ እንደዛ መሆን የለበትም፡፡ እኛ ሀብታም ነን እያልን እራሳችንን ማታለል የለብንም፡፡ የህዝባችን ቁጥር ከፍተኛ ነው፤ ይሄንን ካለን ውስን ሀብት ጋር እንዴት አጣጥመን ምርታማነትን አሳድገን መቀጠል አለብን? ለሚለው ጥያቄ ዋናው ቁምነገር ትክክለኛ የሆኑ ጥናቶችን ማካሄድ ነው፡፡ ድህነታችን በውሸት ሪፖርት እየተሸፈነ፣ ህዝቡ መጎዳት የለበትም፡፡ አመራሩ ጥሩ ጥሩውን መስማት ስለሚፈልግ ምሁሩም ተሞዳሙዶ ለአመራሩ የሚመቸውን ጥናት ሰርቶ ያቀርባል፡፡

ስለዚህ መሆን ያለበት ከሌሎች ሀገራት ልምድ በመውሰድ በት/ት ላይ ትልቅ ስራ መስራት ይጠበቅብናል፡፡ Asian Tigers የሚባሉ ሀገራት ኢኮኖሚያቸውን የገነቡት በት/ት ላይ በሰሩት ትልቅ ስራ ነው፡፡ ክልሉ እንዲለወጥ ከተፈለገ ለት/ት፣ ጥናትና ምርምር ትልቅ ትኩረት ተሰጥቶ መሰራት አለበት፡፡ ለምሁር የስልጣን ወንበር ስለተሰጠ ለውጥ አይመጣም፡፡ ምሁሩ ጥናት በማቅረብ፣ ምሁሩ ያቀረበውን ጥናት አመራሩ ተግባራዊ ስያደርግ ነው ለውጥ የሚመጣው፡፡

አፊኒ፡- ከምርምር ስራና ከብዛሃ ህይወት ክብካቤ ጋር በተገናኘ ከ40 በላይ ጽሁፎችን ማሳተም ችለዋልና በሲዳማ የተፈጥሮ ሀብትን በተመለከተ ያለው ዕምቅ አቅም እንዴት ይታያል?  ለኢንቨስትመንትና ለቱሪዝም ያለውን ሀብት አሟጦ ለመጠቀም ምን መደረግ አለበት ይላሉ?  

ፕሮፈሰር ዮሴፍ፡- 43 በላይ የምርምር ጽሁፎችን አሳትሜያለሁ፡፡ በስነምህዳር (Ecology) እንዲሁም በብዛሃ-ህይወት (Biodiversity) በተለያዩ ዓለም አቀፍ ጆርናሎች ነው ያሳተምኩት፡፡ በተለያዩ አካላቶች ታይቶ ነው የሚታተመው፡፡ ለ32 ዓመት ያክል የተለያዩ የጥናት ጽሁፎችን በማሳተም፣ በማስተማርና በት/ት ላይ ነው ያሳለፍኩት፡፡ ሲዳማን በተመለከተ ከመሬት በታች ምን እንዳለን እንደ ኢትዮጵያም ብሆን አላወቅንም ለማወቅ አሁን ያለን አቅም አይፈቅድም፡፡ ምን አልባት  አንዳንድ አካባቢ ወርቅ ካለም እሱ ያን ያህል ነው፡፡ በኢትዮጵያ እንደሚታውቀው ወደ 60 ከመቶ የሚሆነው ህዝብ ደጋ ላይ ነው የሚኖረው፤  ምክንያቱም በሽታዎች ከመከላከል፣ ለውሃ እና ለእርሻ አመችነት ጋር በተገናኘ ተራራማ አካባቢ ላይ ነው፡፡

ወደ ሰሜኑ የሀገራችን ክፍል ብንሄድ የምናየው የተራቆቱ ቦታዎች ለረጅም ዘመናት ተራራዎች ስለታረሱ ነው፡፡ በአለማችን ላይ ለ3000 ዓመት በበሬ ያረሰችና እያረሰች ያለችው ሀገር ኢትዮጵያ ናት፡፡ ‹‹የ3000 ዓመት ስልጣኔ አለኝ አክሱም፣ ላሊበላ ሰርቻለሁ›› ትላለች፡፡ ማን እንደሰራው ሁሉ እጠረጥራለሁ፡፡ (ትንሽ ሳቅ) እና ያንን ሰርቻለው የሚል ሀገር መሀል ምን ተፈጥሮ ነው? ያለምንም መሻሻል እስካሁን በበሬ እያረሰች፣ ብያንስ ሞፈሩ ለበሬው ጉልበት እንድሆነው ተደርጎ ማሻሻል የተሳነን?፡፡

የሲዳማ ሁኔታም ተመሳሳይ ነው፡፡ የተፈጥሮ ሀብትም ሆነ ደኑ ተመናምኗል፣ አፈሩ እየታጠበ እየሄደ ነው፣ ክረምት ላይ የወንዞቻችን ግርማ ሞገስ ያስፈራል፣ በዚህ አፈሩ ታጥቦ ይሄዳል፡፡ አሁን ሲዳማ ውስጥ ምንም የማያፈራ ቀይ አስዳማ አፈር እየሆነ ነው፡፡ ስለዚህ ውሃን ማቆር  አፈርን መንከባከብ ስራዎች መሰራት አለባቸው፡፡ ብዙ ሚሊዮን ህዝብ በትንሽ መሬት ላይ ሰፍሮ ነው ያለው፡፡ በአፈር ጥበቃ ዙሪያ ትልቅ ስራ መስራት ያስፈልጋል፡፡ የአፈር ለምነቱን ለመጠበቅ ብዙ መንገዶች አሉ፤ አሁን ካለው የሲዳማ ሁኔታ አንጻር የግብርና ኤክስቴንሽን ባለሙያዎች ገብቶ የሚያዩት ሁሉ አይመስለኝም፡፡

ሌላው ሲዳማ ውስጥ በኢኮ-ቱሪዝም ለመስራት ትልቅ አቅም አለ፡፡ በአሁኑ ጊዜ Green Industries ተብለው የሚጠሩ ናቸው ኢኮ ቱሪዝም የምንለው፡፡ ገጠሮቻችን የኢኮ ቱሪዝም ላቦራቶሪ ናቸው ማለት ይቻላል፡፡ አለማችን አሁን ደግሞ ወደ ተፈጥሮ ቱሪዝም እየተቀየረ ነው፡፡ እኛም ብንሆን በአግባቡ ከተጠቀምንበት ከታሪካዊ ቱሪዝም በላይ በኢኮ-ቱሪዝም ትልቅ አቅም አለን፡፡ ከእኛ በላይ የተለያዩ ቅርሶችና ሀውልት አላቸው አውሮፓውያን፡፡  እኛ ትኩረት አድርገን መስራት ያለብን በተፈጥሮ ላይ ነው፡፡ በተለይ በኢኮ-ቱሪዝም ላይ፡፡ ይህም ሲባል ኢኮ-ቱሪዝም ያዋጣል ስለተባለ ብቻ ሳይሆን በምሁራን ጥናት ተደርጎ ለሚመለከተው አካል በማቅረብ ትኩረት ተሰጥቶ መስራት ያስፈልጋል፡፡ ፏፏተ አለን እየተባለ በማሰተጋባት ሳይሆን ያለንን ትክክለኛ አቅም በጥናትና ምርምር ተመስርተን ስንሰራ ነው ጥሩ ውጤት የሚናገኘው፡፡ አብዛኛውን ጊዜ ወደ ሲዳማ የሚመጣ ቱሪስት ከሀዋሳ አያልፍም፡፡ ሀዋሳን ጎብኝቶ ይመለሳል፡፡ እንደውም ሀዋሳ መጥቶ ያረፈ ቱሪስት ወደተለያዩ የሲዳማ አካባቢዎች ከመሄድ ከሲዳማ ክልል ውጭ ወዳሉ ቦታዎች ይሄዳል፡፡ ሀዋሳ ላይ ብቻ ታጥሮ ይቀራል፡፡ በኢኮ-ቱሪዝም ላይ በመስራት ቱሪስቱ ከሀዋሳ ውጭ ወደአሉ አካባቢዎች እንዲሄድ የማድረግ ስራ መስራት ያስፈልጋል፡፡ ቱሪስት በአንድ ጊዜ ብዙ ነገሮችን ለማየት ይፈልጋል፡፡ እንዳልኩህ በጥናት እንደተረጋገጠው እኔም እንዳጠናሁት አብዛኛው ቱሪስቱ ከሀዋሳ ከተማ ነው የሚመለሰው፡፡ ኢኮቱሪዝሙ ላይ በመስራትና መብራትን፣ የኢንቴርነት፣ የትራንስፖርት እና  እንዲሁም የሲዳማን ባህል ማስተዋወቅ የሚችሉ ዘመናዊ ማረፊያዎችንና የተለያዩ መሰረተ ልማቶችን በማመቻቸት ትልቅ ውጤት ልገኝ ይችላል፡፡ ይሄንን መንግስት የግል ባለሀብቶችን በማሳተፍ እና ለባለሀብቶች የተለያዩ ማበረታቻዎችን በመስጠት ከሰራ ትልቅ ለውጥ ማምጣት ይቻላል፡፡ ስለዚህ በኢኮ-ቱሪዝም ሲዳማ ተስፋ አላት ብቻ ሳይሆን ብዙ ሰራተኞችን የመቅጠር ትልቅ አቅም አለው፡፡

አፊኒ፡- ከዩንቨርስቲ አመራርነት ከተነሱ በኃላ በአድናቂዎቾና በሚያውቆት ሰዎች ዘንደ ፕሮፈሰር የት ገቡ የሚሉ ጥያቄዎችን በሶሻል ሚዲያዎች ጭምር ሲጠየቅ ይስተዋላልና አሁን  በምን  ላይ ኖት?  ምን እየሰሩ ነው?

ፕሮፈሰር ዮሴፍ፡- አዎ ልክ ነው! ለእኔም ጥያቄው ይደርሰኛል፡፡ ብዙ ቦታ እንዲሰራ ተጠይቄአለሁ፡፡ በብዙ መንግስታዊ ባልሆኑ ድርጅቶች ላይም እንዲሰራ ተጠይቄአለሁ፤ ለምሳሌ በተባበሩት መንግስታት ድርጅት (UN) እንዲሰራ ከፕሬዝዳንትነት እንደተነሳሁ ነው የተጠየኩት፡፡ ነገር ግን ምርምሬን እየቀጠልኩ ነው፡፡ በቅርቡ ትልቅ መጻፍ በኢኮሎጂ የ32 ዓመት የትምህርት እና የምርምር ጉዳዮችን እንዲሁም ያካተተ በቅርቡ አሳትማለሁ፡፡ ሌላም ለመማሪያነት የሚሆን መጽሀፍ እየጻፍኩ ነው፡፡

በሚዲያ ላይ ብዙም መታየት አልወድም፣ ፖለቲካ ላይም ብዙም አልሳተፍም፡፡  የኛ ሀገር ፖለቲካ ህሊናን የሚቃረን ስራ ስለሚሰራበት ብዙም አይመቸኝም፡፡ ለምሳሌ የእኔን ከሀላፊነት የተነሳሁበትን መንገድ ላታውቅ ትችላለህና፣ ቢሮ ስራ እየሰራሁ ካለሁበት ነው የሆነ ቦታ ሄደሃል ተብዬ የተነሳሁት፡፡ ስለዚህ የሚሰራውም ስራ ስለሚያስጠላኝ እንደዚህ አይነት ነገር ውስጥ መግባት አልፈልግም፡፡ አሁን በሚዲያ በተደጋጋሚ የሚታዩ ሰዎች ተመሳሳይ ፊትና ያረጀ ሀሳብ ይዘው ነው የሚቀርቡት፤ ለወጣቱና ለአዲስ አዕምሮና አስተሳሰብ ስፍራውን መልቀቅ የነበረባቸው ሰዎች፡፡ ሀገርቷ በአዲስ አስተሳሰብና አእምሮ ወደፊት መሄድ ሲገባት ‹አይ እኔ ብቻ አውቃለሁ› እያሉ ነው የኢትዮጵያ ፖለቲካ ቅርቃር ውስጥ የገባው፡፡

እኔ ጊዜዬን በምርምር፣ የፒኤችዲ ተማሪዎችን በማማከር (በወዶገነትም፣ ሀረማያ) እና በተጓዳኝ ክንውኖች ነው የማሳልፈው፡፡ እረጅም ዓመት በስራና በት/ት ስላሳለፍኩ አሁን ልጄቼ እና ለቤተሰቤም ጊዜ መስጠት እፈልጋለሁ፡፡ በዕድሜዬ በሚፈለገው እና መስራት የሚጠበቅብኝን በደንብ ሰርቻለው፡፡ አሁን ማማከር ለሚፈልግ ምክር እሰጣለሁ፡፡ እንጂ ቢሮዎችን በመያዝ አልፈልግም ብዬ ነው፡፡

ቅድም ለማንሳት እንደሞከርኩት በሚዲያም አስፈላጊ ለሆነ ነገር እንጂ ዝም ብሎ መውጣት አልፈልግም፡፡ በአንዳንድ ምሁራን ተብዬዎች አፍርባቸዋለሁ፡፡ የአዲስ አበባ ዩንቨርሲቲ መምህራን ሆነው የስም ፕሮፌሰርነት ይዘው ለህዝብ የሚጠቅም ሳይሆን ህዝብን ከህዝብ የሚያጋጭ ነገር ስያሰራጩ ትመለከታለህ፡፡ ፓርቲ እያቋቋሙ ፖለቲካ ውስጥ ተዘፍቀው የማይሆን ነገር ስሰሩ ይታያል፡፡  ቅድም ያነሳነው ምሁርነት በነዚህ ዓይነት ሰዎች ውስጥ አታገኝም፡፡ ምሁር ተብዬዎቹ እኮ ናቸው ህዝቡ በታሪክ እንዲጋጭ እያደረጉ ያሉት፡፡ በ21ኛ ክፍለ ዘመን ከዘመናት በፊት የተሰራውን እያወራ፣ ህዝብን የሚያጫርስ ሰውን ምሁር ነው ብሎ ለመቀበል ለዓይምሮ ይከብዳል፡፡ ከንደዚህ ዓይነት ሰዎች ትውልዱ ምንድነው የሚማረው? ካልከኝ ጊዜው ሲደርስ ተመሳሳይ ጥፋት ነው የሚያጠፋው፡፡

እና በአጠቃላይ በሚዲያው ላይ አሊታይም እንጂ ምርምር እየሰራሁ፣ የፕኤችዲ ተማሪዎችን እያማከርኩ፣ ወንዶ ገነት እዚሁ ሀዋሳም እንዲሁም በተለያየ ቦታዎች እያስተማርኩ ነው ያለሁት፡፡

አፍኒ፡- ወደፊት በግልም ከተቋማትም ጋር ሆነው ለማከናወን ያሰቧቸው እቅዶች አሉ ወይ?

ፕሮፈሰር ዮሴፍ፡- አዎ! የጀመርኩት መጽሀፍ ለህትመት እየደረሰ ነው፤ ክልሉ አዲስ እንደመሆኑ መጠን በተለያየ መንገድ ማገዝ አለብን ብዬ አምናለሁ፡፡ ቅድም እንዳልኩት ስነ ምህዳርን (Ecology) በመጠበቅ እና በብዝሃ ሀብት ዙሪያ ከዚህ በፊት ተሰርተው Publish ከተደረጉት በተጨማሪ አሁንም በስፋት ጥናትና ምርምሮችን የማድረግ ዕቅድ አለኝ፡፡ በሙያዊ ስነምግባር መሰረት ስለሚሰሩ እንደዚህ አይነት ጥናቶች ጠቃሚ ነው የሚሆኑት፡፡ ቅድም እንዳልት ባለስልጣናት ለማስደሰት አይደለም መስራት ያለብን፡፡ ቀይ አፈር ብዙም ውጤታማ የሆነ ነገር አያበቅልም፣ ብዙ ምርት አይገኝም፡፡ ለም ያልሆነውን አፈር ለም ነው ማለት ትክክል አይደለም፡፡ በመንግስት የተጀመረው የምርጥ ዘር ፕሮግራም ብዙም ወጤታማ አልሆነም፡፡ ምርጥ ዘር ማለት እራሱን የሚገድል ዘር ማለት ነው፤ Suicide Seed ይባላል:: ድሮ በእኛ ጊዜ ገበሬው ሳይማር አንዳንዴ Selection ይሰራል:: ለምሳሌ ማሳው ላይ ጥሩ አቋም ያላትን የቆሎ ዝርያ መርጦ ለቀጣይ ምርት አመት ያስቀምጣል:: ስለዚህ እየመረጠ እኛ በሳይንሱ Breeding Program የምንለውን ጥሩ ፍሬ ያላትን በቆሎ እየለየ ነው ለዘር የሚያስቀምጠው:: ይሄ ከዛሬ 20 አመት በፊት የነበረ ልምድ ነው፡፡ ምርጥ ዘር የሚባለው ከመጣ በኃላ አንድ በቆሎ ስትተክል በትንሽ ማዳበሪያ ከ4-5 ያቅፋል፤ ይሄ ማታለያ ነው፡፡ ይሄ የበቆሎ ዝርያ ከደረሰ በኃላ አቋም ያለውን በቆሎ መርጠህ ቀጣይ ዓመት ብትተክል ምንም ምርት አታገኝም፡፡ ይህ በቆሎ በሂደት እራሱን እንዲገድል ተደርጎ የተሰራው፡፡ ይህ ሁኔታ በበቆሎ ላይ ብቻ ሳይሆን በሁሉም ሰብል ላይ የሚሰራ ነው፡፡ የፈለገ ዓይነት አቋም ያለውን ወስደህ ብትተክል ቅጠል እንጂ ዘር/ፍሬ/ የለውም፡፡ ስለዚህ አርሶ አደሩ በየ አመቱ ምርጥ ዘር ለመግዛት ይገደዳል፡፡ ምርጥ ዘር ትከሉ ብለው ካስተከሉ በኃላ፣ ድሮ የሚተከልበት ዘዴ ጠፋ፡፡ አሁን መልሶ ከየት ያምጣው?  አሁን ወደ ገበሬውም ገብተህ ስታይ በግብርናው ላይ ትልቅ ፈተና የሆነው የምርጥ  ዘር አቅርቦት ነው፡፡ 80% የሚሆነው ህዝባችን አርሶ አደር ነው፡፡ ለዚህ አርሶ አደር የምዘራበትን ዘር ካጣ ትልቅ ችግር ነው የምፈጠረው፡፡ የምርጥ ዘር አቅራቢዎችም በዚህ መስመር ማየት ያለባቸው ይመስለኛል፡፡  ሀገር በቀል የሆነ ጀኔቲክ ባዮቲክ  ስርዓት ጠፍቷል፡፡  አሁን ገበያ ላይ አርሶ አደሩን በከሚካል እየቀቡ እያታለሉ ይሸጡና፤ ከተተከለ በኃላ ዘር አይኖረውም፡፡ አርሶ አደሩ አርሶ መብላት ካልቻለ ላለው ለመንግስትም ከባድ ፈተና ነው የሚሆነው፡፡ ህዝቡ በገጠር አካባቢ እየተራበ ነው ያለው፤ ቅድም ያልነው የውሸት ሪፖርት ይቀርባል እንጅ ህዝቡ በጣም እየደሄየ ነው ያለው፡፡ ስለዚህ በምርጥ ዘር ዙሪያ ክልሉ ትልቅ ትኩረት ሰጥቶ መስራት አለበት፡፡ ወደ ኢንዱስትሪ እና ቅድም ወዳልነው ኢኮ-ቱሪዝም እስከሚናድግ ያለን አማራጭ ግብርና ነው፡፡ ህዝባችን ከ80 ፐርሰንት በላይ የግብርና ጥገኛ ነው፡፡

የኢትዮጵያ የግብርና ፖሊሲም ትልቅ ክፍተት አለበት፡፡ ከውጪ የሚመጣውን እንዳለ ከመውሰድ ሀገር በቀል ከሆኑ ጥበቦች ጋር የሚሄድ ስራ መስራት ይጠበቅበታል፡፡

በመጨረሻም ማስተላለፍ የሚፈልገው መልዕክት በምርጥ ዘር ላይ ትልቅ ትኩረት ተሰጥቶ መሰራት አለበት፡፡ አርሶ አደሩ ከዚህ ቀደም የነበረው የዘር ዓይነት ጠፍቷል፣ የሲዳማ ክልል ምርጥ ዘርን ገዝቶ መተካት አለበት፡፡ አርሶ አደሩ የምግብ ዋስትና እንድረጋገጥ subsidize አለበት፡፡ ክልል ማግኘቱ በኑሮው ጭምር ለውጥ እንዳመጣ እንዲያረጋግጥ ያስችላል፡፡ ህዝቡ ለክልልነት መታገሉን ተከትሎ፣ ክልል ከሆነ በኃላ ምን መጣ ብሎ መጠየቁ አይቀርም? ስለዚህ በዚህ ረገድም አመራሩ ጠንክሮ መስራት አለበት፡፡ እንደ ቀድሞ ስብሰባ ብቻ እያበዙ፣ ያልተሰራውን ተሰራ እያሉ ሪፖርት ማድረግ አሁን አያስኬድም፡፡   

አፍኒ፡- ስለነበረን ቆይታ በአፊኒ ሚዲያና ኮሚኒኬሽን ስም እጅግ አድርገን እናመሰግናለን፡፡

ፕሮፈሰር ዮሴፍ፡- እናንተም ስለጋበዛችሁኝ አመሰግናለሁ፡፡

ADVERTISEMNT from: [MULUGETA] Library & Information Service 

Welcome

To

2021 International Partnership Project

For Further Detailed Information CLICK HERE

2021 International partnership Community Outreach Service Project

International Professional Solidarity to Hawassa University Community Outreach Service PartnershipPorject

%d bloggers like this: