Governance and Transparency at the Commission and in Our Markets,Posted by Jay Clayton, U.S. Securities and Exchange Commission, on Thursday, November 9, 2017

Editors Note: Jay Clayton is Chairman of the U.S. Securities and Exchange Commission. This post is based on Chairman Clayton’s recent remarks at the PLI 49th Annual Institute on Securities Regulation. The views expressed in this post are those of Mr. Clayton and do not necessarily reflect those of the Securities and Exchange Commission or its staff.

My remarks will focus on governance and transparency. These issues are, of course, related. Among its many benefits, transparency facilitates effective governance. My first topic will be transparency with respect to the operations of the Securities and Exchange Commission (the “SEC” or the “Commission”). Then I will turn to transparency in our securities markets—or said another way, how we can reduce opacity and, thereby, enhance our efforts to deter, mitigate, and eliminate fraud.

Commission Governance—The SEC’s Agenda

Rulemaking is a key function of the Commission. And, when we are setting the rules for the securities markets, there are many rules we, the SEC, must follow. The most well-known is the Administrative Procedure Act, or the APA. Another statute—a transparency-oriented one—is the Regulatory Flexibility Act, or the RFA. The goal of the RFA is to fit regulatory and informational requirements to the scale of businesses. That objective—in two words, regulatory proportionality—rings true with me. Under the RFA, federal agencies must “prepare an agenda of all regulations under development or review.” The agenda then distinguishes between rulemakings to be accomplished in the near-term—one-year—and the long-term—more than a year.

For understandable reasons, the SEC’s near-term agenda has swelled over the years. The Commission has limited resources, and rulemaking is, by its very nature, time- and resource-intensive. As a result, if all, or substantially all, of the rulemakings listed on previous near-term agendas were to evolve through to adoption, the process would take years. A quick data point: over the past 10 years, the Commission has completed, on average, only a third of the rules listed on the near-term agenda. Let me be clear that I am not criticizing the approach of my predecessors. Prior Commission Chairs Mary Schapiro, Elisse Walter, and Mary Jo White, and Acting Chairman Michael Piwowar all were charged with an unprecedented number of mandates, and the Commission was highly productive in promulgating rules during their tenures. I expect that if I were in their shoes, my “Reg Flex” agendas would have looked much the same.

The next near-term agenda, which will be published as part of the federal government’s Unified Agenda in coming months, will be shorter than in the recent past. This change is rooted in a commitment to increase transparency and accountability. Some may question the prioritization reflected in the near-term agenda. They have a right to do so, and we welcome constructive comments. We should endeavor to be transparent to Congress, investors, issuers, and other interested parties about what rules we intend to pursue and have a reasonable expectation of completing over the coming year. And then, we must set forth to do it.

A shorter near-term agenda does not mean that that work of the SEC is slowing down. I am pleased that we are already making progress on many of our near-term projects. Between early October, when we submitted our agenda to OMB, and today, the agency has already completed two of the listed rulemakings. In crafting the near-term agenda, we were mindful to reserve capacity for the Commission to react to major events or changes in the broader regulatory landscape. Recently, we provided timely, targeted relief to publicly traded companies, investment companies and others affected by Hurricanes Harvey, Irma, and Maria. The Commission and the staff also provided interpretive guidance to assist companies with their efforts to comply with the pay ratio rule, and the staff issued a legal bulletin on shareholder proposals. Separately, last month Commission staff issued three related no-action letters to provide market participants with greater certainty about the application of U.S. regulation as they engage in efforts to comply with the European Union’s Markets in Financial Instruments Directive, or MiFID II, in advance of the January3rd implementation date. This was our first significant “at bat” on MiFID II. I expect there will be many more pitches to come as our European colleagues seek to restructure their approach to various national, regional, and global markets. Geographic and activity-specific regulatory changes driven by MiFID II will almost certainly have substantial ripple effects that the SEC and other U.S. regulators will be called on to anticipate and address.

Commission Governance—Approach to the Agency’s Five-Year Strategic Plan

We are applying a similar streamlining approach to the Commission’s new strategic plan. In early 2018, we are required to lay out the agency’s vision for the next four years. The current strategic plan, developed in 2014, contains 66 strategic initiatives and 58 performance goals and indicators. When we complete the new strategic plan, I expect those numbers will be noticeably smaller and will reflect, on a Commission-wide basis, (1) the key challenges and trends facing our markets and regulatory programs, (2) the agency’s most important strategic priorities, and (3) the initiatives we are pursuing to help us attain those goals. The plan will reflect what we need to do, what we should do, and what we believe we can do. Said another way, the strategic plan will reflect how we—my fellow Commissioners Kara Stein and Michael Piwowar, the senior leadership of the Commission, and I—see the future of the agency and how we plan to monitor our progress.

Commission Priorities—Longer-Term Agenda

I also am giving a lot of thought to the SEC’s agenda over a longer period. Mandatory Dodd-Frank rulemakings are top of mind. I have discussed with Commissioners Stein and Piwowar their views on SEC priorities and how to achieve them. And, assuming the confirmation process proceeds, I look forward to engaging with Hester Peirce and Robert Jackson, in areas where they each have expressed interest.

Shareholder Engagement and the Proxy Process

An area not on the near-term rulemaking agenda that is worthy of discussion is the proxy process, including how investors participate in corporate governance at public companies. Shareholder engagement is a hallmark of our markets, and our proxy rules—to use a highway analogy—provide a key lane for engagement, as well as much debated guardrails. Given the core role of the proxy process in public company governance, I believe the Commission should be “lifting the hood” and taking a hard look at whether the needs of shareholders and companies are being met. How are shareholders of all types getting information, and what information are they getting? Even if well-informed, are shareholders able to effectively participate in the voting process? What are the costs and burdens of the proxy system on companies, and how are they borne by shareholders? How are proxy rules affecting the ultimate beneficial owners of public companies—a majority of whom are “silent” retail investors?

Over the years, participants in the proxy process—companies and shareholders alike—have expressed concerns about a variety of proxy matters. In 2010, the SEC solicited input on several proxy matters in a concept release on the U.S. proxy system. Since that time, the SEC staff has taken steps to enhance the proxy process, but calls for action are becoming more frequent and are growing louder. It is clear there are still opportunities for improvement. I believe the Commission should consider reopening the comment file on the 2010 “Proxy Plumbing” concept release to solicit updated feedback from market participants about what works and what does not work in our proxy system.

While there are a number of proxy matters that are timely for review, I will touch on two topics today: retail shareholder participation and shareholder proposals.

Retail Shareholder Participation

I have become increasingly concerned that the voices of long-term retail investors may be underrepresented or selectively represented in corporate governance. For instance, the SEC staff estimates that over 66% of the Russell 1000 companies are owned by Main Street investors, either directly or indirectly through mutual funds, pension or other employer-sponsored funds, or accounts with investment advisers. And, if foreign ownership is excluded, that percentage approaches approximately 79%. Yet it is not clear whether in our rulemaking processes the views and fundamental interests of long-term retail investors are being advocated fully and clearly, either by individual investors or groups that represent them. Since I arrived at the agency, I have made concerted efforts to reach Main Street investors across the country, and this has resulted in productive conversations with individuals, as well as those who advocate for them. Many others at the SEC, including Rick Fleming, our Investor Advocate, and the Office of Investor Education and Advocacy, concentrate on retail investors generally and have specific outreach efforts focused on investors who are teachers, students, serve in the military, or live in retirement communities.

A majority of Main Street America’s dollars are invested in vehicles where the investor—the person with their money at risk—is not the voting shareholder. Often voting power rests in the hands of investment advisers who owe a duty to vote proxies in a manner consistent with the best interests of the fund and its shareholders. A question I have is: are voting decisions maximizing the funds’ value for those shareholders?

In situations where the voting power is held by or passed through to Main Street investors, it is noteworthy that non-participation rates in the proxy process are high. In the 2017 proxy season, retail shareholders beneficially-owned 30% of the shares in U.S. public companies; however, only 29% of those shares voted. This may be a signal that our proxy process is too cumbersome for retail investors and needs updating.

Shareholder Proposals

The shareholder proposal process is a corporate governance issue that is subject to diverse and deeply held beliefs. Various stakeholders—companies, fiduciaries, individual investors, and investor groups—have established views on the appropriate set of rules for shareholder proposals, and there seems to be little ground for building a consensus. While I am supportive of rules that allow shareholder proposals, I am searching for a way to reconcile the multiple positions and find common ground.

History has shown that shareholder proposals can gain traction and lead to corporate governance changes that better track the long-term interests of Main Street investors. They also create costs, including out-of-pocket costs and the use of board and management time that otherwise could be devoted to the operation of the company itself. Some are of the view that companies should focus as much energy on shareholder engagement as is demanded. Others want management to dedicate as much time as possible to company operations for the benefit of all shareholders. The shareholder proposal process is not the only piece of this puzzle, but it is a piece worth examining.

Questions exist about the appropriate level of ownership that should be required to submit shareholder proposals, as well as whether our current resubmission thresholds are too low. The concern is that the thresholds allow proposals that shareholders previously rejected to be repeatedly resubmitted even though they receive a small fraction of shareholder support. We hear strong views on all sides, but one of my guiding principles is that we have to consider whether our rules are serving the long-term interests of Main Street investors. We need to make sure that those investors have a seat at the table as we examine the proxy process.

Deterring, Mitigating, and Eliminating Misconduct through Transparency and other Measures

Now I will turn to transparency in our securities markets. Enforcement is an essential component of the Commission’s work. I and my fellow Commissioners have empowered our Co-Directors of Enforcement, Stephanie Avakian and Steven Peikin, to pursue an effective enforcement program that reflects the risks to retail investors in today’s marketplace. In addition, as we carry out the Commission’s mission, a question we should be continuously asking is: are there opportunities to deter, mitigate, or eliminate wrongdoing before an enforcement action becomes necessary?

Looking back at enforcement actions, a common theme emerges—where opacity exists, bad behavior tends to follow. As Joseph Pulitzer said: “There is not a crime, there is not a dodge, there is not a trick, there is not a swindle, there is not a vice which does not live by secrecy.” The remainder of my remarks will concentrate on topics that have proven over time to be fertile ground for fraud on investors. The SEC may not yet have policy or rulemaking answers in these areas, but we are on the lookout for ways to fight the type of opacity that can create an environment conducive to misconduct.

Fee Disclosure

A narrative that flows throughout the Commission’s inspection and enforcement programs is complex, obscure, or hidden fees and expenses that can harm investors. For example, some firms may invest clients’ money in a mutual fund share class that charges a 12b-1 fee when a lower-cost share class of the same fund is available, or advisers may improperly choose to use fund assets to pay expenses that should be paid by the firm. And customers may be deceived if brokers charge fees that are designed to cover the costs of services provided, while also marking up the prices of securities to earn a profit that is not disclosed. I expect that our Enforcement Division will continue to be active in pursuing cases where hidden or inappropriate fees are at issue, but we also are exploring whether more can be done to clarify fee disclosures made to retail investors and, thereby, deter and reduce the opportunities for misbehavior.

Penny Stocks

The SEC’s enforcement record also shows that many penny stocks have a conspicuous lack of transparency with respect to their financial condition and other key business information. Investors are often unable to find current, reliable information about penny stock issuers because many OTC companies are not required to provide current audited financials or other key information to investors. The shortage or absence of this critical information makes it at best very difficult for investors to evaluate the potential risks and rewards of such investments. Moreover, once one broker has performed certain required reviews of the company, others may “piggyback” on their efforts and quote the security without doing their own review. This “piggybacking” may continue for years even in the face of major corporate changes. So public information about penny stock issuers may not only be stale, but it could be inaccurate.

In addition to informational deficiencies, many penny stocks may be subject to insufficient custody arrangements. The resulting heightened risk of poor recordkeeping and lack of transparency can open the door to fraud and exploitation. Let me assure you, the Commission will continue to vigorously pursue bad actors in the penny stock market, but we also will examine ways to bring more light into the opaque aspects of this market.

Transaction Processing

Another scenario where obscurity may exist is when a retail investor purchases a “restricted security.” For example, the retail investor may not understand that an “insider” is reducing his investment in the company while those known to him are promoting an investment. This opacity can be attractive to would-be bad actors. The Commission has noted,

“[t]he need to prevent unregistered securities distributions is particularly acute in the microcap market, where OTC issuers may not be subject to certain of the Commission’s disclosure requirements and there is an increased potential for fraud and abuse.”

Because transfer agents are often responsible for removing legends on restricted shares, they are well-positioned to help prevent illegal distributions of unregistered securities. We have observed, however, that some transfer agents repeatedly disregard “red flags.” In February 2017, the Commission charged a transfer agent that processed more than 200 transfers of shares after removing the restrictive legends on those shares based on opinion letters that were facially deficient. This is an area that we will continue to monitor, but regardless of what actions we take, it is incumbent on transfer agents to be diligent.

Initial Coin Offerings

There is also a distinct lack of information about many online platforms that list and trade virtual coins or tokens offered and sold in Initial Coin Offerings, or ICOs. Through these platforms, individual investors can buy and sell tokens in the secondary market using virtual or fiat currencies. But investors often do not appreciate that ICO insiders and management have access to immediate liquidity, as do larger investors, who may purchase tokens at favorable prices. Trading of tokens on these platforms is susceptible to price manipulation and other fraudulent trading practices.

The Commission recently warned that instruments, such as “tokens,” offered and sold in ICOs may be securities, and those who offer and sell securities in the United States must comply with the federal securities laws. The Commission also cautioned that any person or entity engaging in the activities of an exchange must register as a national securities exchange or operate pursuant to an exemption from such registration. In addition to requiring platforms that are engaging in the activities of an exchange to either register as national securities exchanges or seek an exemption from registration, the Commission will continue to seek clarity for investors on how tokens are listed on these exchanges and the standards for listing; how tokens are valued; and what protections are in place for market integrity and investor protection.

Investor Education

Clearly, there are fraudsters in our marketplace who are seemingly unafraid of, or undeterred by, the risk of being caught. The SEC can target the underlying conduct of those fraudsters—and we do—but we also can and should arm investors with information that makes it more difficult for them to be defrauded. We think this will be particularly valuable when bad actors have shifted from the registered space for investment advisers and broker-dealers to the unregistered space. To that end, and a specific example of shedding light in areas that are dark, we are creating a website that will contain a searchable database of individuals who have been barred or suspended as a result of federal securities law violations. This resource is intended to make the prior actions of repeat offenders and fraudsters more visible to investors. The SEC also encourages investors to ask questions, and we help them figure out the right questions to ask. We remind investors repeatedly that they should conduct a background check before investing with a financial professional, and we are showing them how to do just that.


I will start where I began, which is to say that a thoughtful approach to transparency can enhance both governance and investor protection. I am committed to increasing transparency about SEC operations, and we also are focused on transparency efforts that further the long-term interests of retail investors.


ICIJ releases The Paradise Papers — Law Librarian Blog

On November 5th, the International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ) released The Paradise Papers. The Paradise Papers documents include nearly 7 million loan agreements, financial statements, emails, trust deeds and other paperwork over nearly 50 years from inside Appleby, a prestigious offshore law firm with offices in Bermuda and beyond. Here’s the press release and […]

via ICIJ releases The Paradise Papers — Law Librarian Blog

የወንጀል ህግ አንቀጽ 23 -የዐቃቤ ህግ የወንጀል ተጠያቂነት (ምርጥ የሰበር ውሳኔ)-BY ABRHAM YOHANNES ON NOVEMBER 10, 2017

የሰበር መ/ቁ 40687[1]

ሀምሌ 19 ቀን 2002 ዓ.ም


ዳኞች፡ ሐጎስ ወልዱ

                  ሂሩት መለሰ

                  ብርሀኑ አመነው

                  አልማው ወሌ

                  ዓሊ መሐመድ

አመልካች፡ አቶ ዮሐንስ ወልደገብኤል – አልቀረቡም

ተጠሪ፡ የፌዴራል የሥነ ምግባርና የፀረሙስና ኮሚሽን – አልቀረቡም

                መዝገቡን መርምረን የሚከተለውን ፍርድ ሰጥተናል፡፡


                ጉዳዩ የቀረበው አመልካች የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት በመዝገብ ቁጥር 42486 መስከረም 29 ቀን 2000 ዓ.ም የሰጠው የጥፋተኝነት ውሣኔና የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት የወንጀል ይግባኝ ችሎት በመዝገብ ቁጥር 33771 ሰኔ 27 ቀን 2001 ዓ.ም የከፍተኛውን ፍርድ ቤት የጥፋተኝነትና የቅጣት ውሣኔ በማፅናት የሰጠው ውሣኔ መሠረታዊ የህግ ስህተት ያለበት ስለሆነ በሰበር ታይቶ እንዲታረምልኝ በማለት የሰበር አቤቱታ ስላቀረቡ ነው፡፡

ክርክሩ በመጀመሪያ የታየው በፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ነው፡፡ በፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ተጠሪ ከሳሽ አመልካች ተከሳሽ በመሆን ተከራክረዋል፡፡ የሥር ፍርድ ቤት ተጠሪ ክሱን አሻሽሎ እንዲያቀርብ በሰጠው ትዕዛዝ መሠረት በአመልካችና በሥር ፍርድ ቤት ሁለተኛ ተከሳሽ በነበረው አቶ ወርቁ በረደድ ላይ ጥር 16 ቀን 1998 ዓ.ም ባቀረበው የወንጀል ክስ አመልካችን ሁለት የወንጀል ክስ አቅርቦባቸው የነበረ መሆኑን መዝገቡ ያሣያል፡፡ ተጠሪ አመልካችና በሥር ፍርድ ቤት ሁለተኛ ተከሳሽ የነበሩት አቶ ወርቁ በረደድ በአዋጅ ቁጥር 214/74 አንቀፅ 23 ንዑስ አንቀፅ 1(ሀ)(ለ) እና 2 የተመለከተውን በመተላለፍ ከፍትህ ሚኒስትር ከተሰጣቸው ውክልና ውጭ በኤግዚቢትነት የተያዘው እና በማስረጃነት ለፍርድ ቤቱ መቅረብ የሚገባውን ወርቅ እንዲሰጥ አስተያየት በመስጠት ወርቁ ከተሸጠ በኋላ በኤግዚቢትነት ያለ አስመስለው በማስረጃ ዝርዝር በመጥቀስ በስልጣን አላግባብ የመገልገል ወንጀል ፈፅመዋል በማለት ያቀረበውን ሁለተኛ የወንጀል ክስ የተጠሪ የሰውና የፅሑፍ ማስረጃዎች እንደ ክሱ አቀራረብ ያላስረዱባቸው መሆኑን በመግለፅ የከፍተኛው ፍርድ ቤት በወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 141 መሠረት በነፃ እንዲሰናበቱ ውሣኔ የሰጠበት በመሆኑ በሰበር የመከራከሪያ ጭብጥ ሆኖ አልተያዘም፡፡

በሰበር የመከራከሪያ ጭብጥ ሆኖ የተያዘው ተጠሪ በአመልካችና የወንጀል ተካፋይ ነበር በማለት ባቀረበው ሰው ላይ ያቀረበውን የመጀመሪያው የወንጀል ክስ በተመለከተ በግራ ቀኙ የቀረበውን ክርክርና ማስረጃ በመስማት የከፍተኛው ፍርድ ቤትና በጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ችሎት የተሰጠው የጥፋተኝነትና የቅጣት ውሣኔ በአግባቡ መሆን አለመሆኑ ነው፡፡ የክርክሩ መነሻ ተጠሪ በአመልካች ላይ ጥር 16 ቀን 1998 ዓ.ም አሻሽሎ ያቀረበው አንደኛው የወንጀል ክስ ነው፡፡ የክሱ መሠረታዊ ይዘት አመልካች በአዋጅ ቁጥር 214/74 አንቀፅ 23(1)ሀ(ለ) እና 2 ላይ የተመለከተውን በመተላለፍ የጉምሩክ ባለሥልጣን የህግ መምሪያ ኃላፊ ሆኖ በሚሰራበት ጊዜ ህገ ወጥ ጥቅም ለአቶ ዳንኤል መኮንን ለማስገኘትና የጉምሩክ ባለሥልጣን ላይ ጉዳት ለማድረስ አስበው የተሰጣቸውን የሥልጣን ችሎታ አሳልፈው በመገልገልና የመንግስትና የህዝብ ጥቅም በሚጎዳ አኳኋን በመሥራት ነሐሴ 22 ቀን 1996 ዓ.ም የተያዘው 46.096 ኪሎ ግራም ወርቅ ባለቤትና ሶስተኛ ተከሳሽ የነበረውን ዳንኤል መኮንን ከወንጀሉ ነፃ ለማውጣትና በህገወጥ መንገድ ሲጓጓዝ የነበረው ወርቅ በመንግስት እንዳይወረስ በማቀድና በማቀነባበር አቶ ዳንኤል መኮንን የጉምሩክ ዐቃቤ ህግ ነፃ አድርጎኛል ብሎ ወርቁ እንዲመለሰለት ወለድ እንዲከፈለው በፍታብሔር ክስ አቅርቦ እንዲረታ ምቹ ሁኔታን ለመፍጠር አቶ ዳንኤል መኮንን ጨምሮ በእነ በጅጋ ዲጋሣ (አራት ሰዎች) ላይ የተጠሪው የምርመራ መዝገብ ሲቀርብላቸው

  • የወርቁ ባለቤት የሆነውና አንደኛ ተከሳሽ የነበረው ዳንኤል መኮንን ህዳር 10 ቀን 1997 ዓ.ም በመሠረቱት የይስሙላ ክስ ክስ ስሙን በተከሳሽነት ጠቅሰው አቶ ዳንኤል መኮንን በወንጀሉ ያለውን ተካፋይነትና ተሣትፎ ሣይዘረዝሩ በዝምታ በማለፍ ተከሳሽ የወንጀል ክስ መቃወሚያ እንዲያቀርብ በማመቻቻት
  • ጉዳዩ የቀረበለት ፍርድ ቤት የወንጀል ክሱ የአቶ ዳንኤል መኮንን የወንጀል ተሣትፎ በሚያሣይ መልኩ ተሻሽሎ እንዲቀርብ ጥር 19 ቀን 1997 ዓ.ም በሰጠው ትዕዛዝ መሠረት አሻሽለው እንዲያቀርቡ ትዕዛዝ ከሰጠ በኋላ በሌሎቹ ተከሳሶች ላይ ብቻ የተሻሻለ የወንጀል ክስ ሲያቀርቡ አቶ ዳንኤል መኮንን ላይ ከፍትህ ሚኒስትር ከተሰጣቸው ውክልና ውጭ በአቶ ዳንኤል መኮንን የወንጀል ክስ በማንሣት አቶ ዳንኤል መኮንን የሰጠውን የዕምነት ቃል በሌሎች ተከሳሾች ላይ ማስረጃ አድርገው አቅርበዋል፡፡ እንዲሁም ክሱ በቀጠለባቸው ሌሎቹ ተከሳሾች ላይ ፍርድ ቤቱ ምስክር ለመስማት መጋቢት 20 ቀን 1997 ዓ.ም የሰጠውን ቀነ ቀጠሮ በማሣሣት ለመጋቢት 22 ቀን 1997 ዓ.ም እንዲቀርቡ የሚል ደብዳቤ ለኢንዶርስመንት መምሪያና ለዐቃቤ ህግ ዋና ክፍል አስተላልፏል፡፡
  • በህገ ወጥ መንገድ ሲጓጓዝ ወርቁ የተያዘው ነሐሴ 22 ቀን 1996 ዓ.ም መሆኑ በማስረጃ ተረጋግጦ እያለ ነሐሴ 12 ቀን 1996 ዓ.ም ወንጀሉ የተፈፀመ አስመስሎ ሁለተኛ ተከሳሽ ያዘጋጀውን ክስ በመፈረም የወንጀል ክሱ እንዲኮላሽ ለማድረግና በወቅቱ ተከሳሽ የነበረው አቶ በጅጋ ድጋሣ ሲጠይቀው በአቶ ዳንኤል መኮንን ክስ መነሣት ማንንም አይጎዳም አንተም በቀጠሮው ቀን ብትቀርብ የሚያስከትለው ችግር የለም በማለት አግባብቷል፡፡ ፍርድ ቤቱ ተከሳሾች የነበሩት እነ በጅጋ ድጋሣ ለሚያዝያ 7 ቀን 1997 ዓ.ም ታስረው እንዲቀርቡ መጋቢት 20 ቀን 1997 ዓ.ም የሰጠውን ትዕዛዝ እስከ ሚያዝያ 6 ቀን 1997 ዓ.ም ድረስ በእጁ አቆይቶ ለምርመራ ክፍል ኃላፊው በመስጠት ተከሳሾች አላገኘሁም ብለህ ለፍርድ ቤት ፃፍ የሚል አስገዳጅ ትዕዛዝ ሰጥቷል የሚል ነው፡፡

አመልካች የተጠሪ የወንጀል ክስ ግልባጭ ከደረሰው በኋላ ወንጀሉን አልፈፀምኩም ጥፋተኛ አይደለሁም በማለት ተከራክሯል፡፡ ተጠሪ ክሱን ለማስረዳት አስራሰባት የተለያዩ የሰነድ ማስረጃዎችን ያቀረበ ሲሆን በሰነድ ማስረጃነት ካቀረባቸው ውስጥ ህዳር 10 ቀን 1997 በእነ አቶ በጅጋ ድጋሣ ላይ የቀረበና የወርቁ መኮንን የወንጀል ተሣትፎ ያልተገለፀበት የክስ ማመልከቻ የወርቁ መኮንን ስም የሌለበትና ጥር 19 ቀን 1997 ዓ.ም ተሻሽሎ የቀረበው ክስ በወርቁ መኮንን ክስ አመልካች አላግባብ ያነሣና ወንጀሉ የተፈፀመበትን ሣይሆን ሌላ ቀን ህዳር 12 ቀን 1996 መጠቀሱን ለማስረዳት አቅርቧል፡፡ ከዚህ በተጨማሪ አመልካች ምስክሮች ለመጋቢት 22 ቀን 1997 ዓ.ም እንዲቀርቡ በማለት የፃፈው ደብዳቤ እና ሌሎች የሰነድ ማስረጃዎች ተጠሪ እንዳቀረበ በከፍተኛው ፍርድ ቤት ወሣኔ ተገልጿል፡፡ የሰው ምስክሮችን በተመለከተ በህገ ወጥ መንገድ ሲጓጓዝ የተገኘው ወርቅ ነሐሴ 22 ቀን 1996 ዓ.ም በመያዝ በሞዴል 265 ገቢ ማድረጋቸውንና በባንክ የተቀመጠው የወርቅ ክምችት በመብዛቱ አመልካች የህግ አስተያየት ተጠይቆ ወርቁ ተሽጦ ግማሹ በባንክ በጉምሩክ እንዲቀመጥ የተደረገ መሆኑን የመሰከሩ ምስክሮች አቅርቦ ያሰማ መሆኑን፣ አመልካች የፍርድ ቤቱን የማሠሪያ ትዕዛዝ ቀጠሮው አንድ ቀን ሲቀረው ለምርመራ ክፍል ኃላፊው ሰጥቶ ተከሳሾችን አላገኘኋቸውም የሚል ደብዳቤ እንድፅፍ አስገዳጅ ትዕዛዝ መስጠቱን አመልካች የምርመራ ክፍል ኃላፊው የሰጠው ምስክርነትና አመልካች የምስክሮች መቅረቢያ ቀን አሣሥቶ የፃፈ መሆኑንና ለተጠሪ አራተኛ ምስክር ለነበረውና አንደኛ ተከሳሽ ለነበረው አቶ በጅጋ ድጋሣ አመልካች ለምስክሮቹ መቅረብ ላይ ብዙም ትኩረት እንደሌለውና ዋናው አላማው ዕቃውን(ወርቁን) ማስወረስ መሆኑን እንደገለፀለት በመግለፅ የምስክርነት ቃል የሰጠ መሆኑንና አመልካች በወቅቱ የፍትህ ሚኒስትር የነበሩ አቶ ሀርቀሀሮያ ስሙን ከሚያውቁት ሰው ጋር ከቢሯቸው ድረስ በመሄድ ወርቅ በኮንትሮባንድ ወደ ጅቡቲ ሊወጣ ሲል መያዙን ክሱን ለመቀጠል ጠቋሚዎች ተከሳሾች በመሆናቸው ማስረጃ ማጣታቸውን ሲገልፁላቸው በወንጀሉ ዝቅተኛ ተሣትፎ ያላቸውን ተከሳሾች ማስረጃ በማድረግ ከፍተኛ ተሣትፎ ያላቸውን ለመጠየቀ እንደሚችሉና ከፀረሙስና ጋር ተነጋግራችሁ ግፉበት በማለት በቃል ምክር የለገሷቸው መሆኑን በመግለፅ የተጠሪ ተጨማሪ ምስክር በመሆን ቀርበው እንደመሠከሩ የከፍተኛው ፍርድ ቤት በውሣኔው ውስጥ አስፍሯል፡፡

የሥር ፍርድ ቤት አመልካች መከላከያ ማስረጃ እንዲያቀርቡ በሰጠው ትዕዛዝ መሠረት አመልካች አምስት የመከላከያ ምስክሮች አቅርበው አሰምተዋል፡፡ የመጀመሪያው የአመልካች የመከላከያ ምስክር በወቅቱ የጉምሩክ ባለሥልጣን ምክትል ሥራ አስኪያጅ የነበሩ መሆናቸውን ገልፀው 46.09 ኪሎ ግራም ወርቅ እንደተያዘ አመልካች አቶ ዳንኤል መኮንን መክሰስ የወርቁ ባለቤት ነህ የሚል ማረጋገጫ መስጠት ስለሆነብኝ ክሱን ቀሪ ላደርገው ብሎ አማክሮት እንደነበር ምስክሩ አመልካች ከፍትህ ሚኒስትር በተሰጠው ውክልና መሠረት የሚሠራ ቢሆንም አመልካች ምክር ስለጠየቀው ጥሩ አስበሀል ብሎ ያለው መሆኑን ከዚህ በኋላ ትንሽ ቆይቶ አመልካች ሌሎቹን ተከሳሾች ምስክር በማድረግ አቶ ዳንኤል መኮንን መክሰስ አለበት ብሎ እንዳማከረውና በዚህ ሀሳብም መስማማቱን ሲገልፅለት አመልካች ይህንን ለማድረግ ከፍትህ ሚኒስትሩ መመሪያ መቀበል ይኖርብናል ስላለው አብረው ከሚኒስትሩ ዘንድ ሄደው ሚኒስትሩ በቃል የወርቅ ኮንትሮባንድ እየተስፋፋ በመሆኑ የኮንትሮባንድ ወርቅ አውጭና ተቀባይ ለማወቅ እንዲቻል ምርመራችሁን ቀጥሉ ብለው መመሪያ በመስጠታቸው የጉምሩክ ፖሊስ አቅም ስላልነበረው ለፌዴራል ፖሊስ ኮሚሽን ደብዳቤ ተፅፎ ሁለት መርማሪዎች መጥተው ምርመራውን ጀምረው እንደነበር ከዚያ በኋላ ጉዳዩም ፍትህ ሚኒስትር እንዳይዘው መደረጉን መሥክረዋል፡፡ ሁለተኛው የመከላከያ ምስክር ሀርቀሀሮያ አመልካች ከማያውቁት ሰው ጋር ስለ ወርቁ ያናገራቸው መሆኑን ዳንኤል መኮንን ስለተባለ ተከሳሽ እንዳልሰሙ የመሠከሩ መሆናቸው በውሣኔው የተመዘገበ ሲሆን ሶስተኛው የመከላከያ ምስክር በወቅቱ የጉምሩክ ባለሥልጣን ሥራ አስኪያጅ መሆናቸውን ገልፀው አመልካች ምርመራ እንዲቀጥል ከፍትህ ማኒስትሩ መመሪያ ተቀብለው መምጣታቸውን ገልፀው ፌዴራል ፖሊስ መርማሪ እንዲመድብላቸው የትብብር ደብዳቤ እንዲፃፍ አመልካች ስለገለፀላቸው መርማሪዎች እንዲመደቡ ለፌዴራል ፖሊስ ኮሚሽን ደብዳቤ መፃፉን የመሠከሩ ናቸው፡፡ ቀሪዎቹ ሁለት ምስክሮች ከጉምሩክ ባለሥልጣን በተፃፈው ደብዳቤ መሠረት ከፌዴራል ፖሊስ ምርመራ ለማጣራት የተላኩ ሁለት መርማሪ ፖሊሶች ሲሆኑ በዚህ ወቅቱ በአቶ ዳንኤል መኮንን ላይ እንደ አዲስ ምርመራ እንዲጀምሩ አመልካች ጋር የተነጋገሩ መሆኑንና አቶ ዳንኤል መኮንን ለጉምሩክ ፖሊሶች ወርቁ የእኔ ነው ብሎ ቃሉን ሰጥቶ የነበረ ቢሆንም በእኛ ግን ቃሉን ለመስጠት ፈቃደኛ አልነበረም አመልካች ምርመራውን ስናከናውን አስፈላጊውን ሁሉ ያሟላላቸው መሆኑን የመሰከሩ መሆኑን የከፍተኛው ፍርድ ቤት ውሣኔ ተገልጿል፡፡ አመልካች በተጨማሪ የመከላከያ ማስረጃነት የፍትህ ሚኒስትር የበላይ አመራሮች የካቲት 9 ቀን 1998 ዓ.ም ስለ ጉዳዩ ተወያይተው የደረሱበትን የውሣኔ ሀሳብ የሚያሣይ ስድስት ገፅ ቃለጉባኤ ፍርድ ቤቱ እንዲቀርብላቸው በመጠየቃቸው የሰነድ ማስረጃውን በተጨማሪ የመከላከያ ማስረጃነት ተቀብሎ ፍርድ ቤቱ የመዘነው መሆኑ ከሥር ፍርድ ቤት ውሣኔ ለመገንዘብ ችለናል፡፡

የከፍተኛው ፍርድ ቤት ከግራ ቀኙ በኩል የቀረበውን ክርክር ከሰማና ማስረጃውን ከመዘነ በኋላ አመልካች በአዋጅ ቁጥር 214/74 አንቀጽ 23 ንዑስ አንቀፅ 1(ሀ)(ለ) እና (2) የተመለከተውን በመተላለፍ በስልጣን አላግባብ የመገልገል ወንጀል የፈፀመ ጥፋተኛ ነው ብሎ በሶስት ዓመት ፅኑ እስራትና በብር 1000 /አንድ ሺህ ብር/ መቀጮ እንዲቀጣ ወስኗል፡፡ አመልካች በዚህ ፍርድ ቅር በመሰኘት ይግባኝ ለፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ችሎት አቅርበው ይግባኝ ሰሚ ችሎቱ የከፍተኛውን ፍርድ ቤት የጥፋተኝነትና የቅጣት ውሣኔ በወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 195 ንዑስ አንቀፅ 2-ለ-2 መሠረት አፅንቶታል፡፡

አመልካች የከፍተኛው ፍርድ ቤትና የጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ችሎት የሰጡት ፍርድ የህግ መሠረት የሌለውና የህግ አፈፃፀምና አተረጓጎም ስህተት ያለባቸው ናቸው፡፡ በመጀመሪያ ደረጃ ፍትህ ሚኒስትር በተሰጠኝ የዐቃቤ ህግነት የውክልና ሥልጣን በሰጠሁት ማናቸውም አይነት ውሣኔ የመሻርና የመለወጥ ወይም በወንጀል እንድጠየቅ የማድረግ ሥልጣን በአዋጅ ቁጥር 74/1986 እና ደንብ ቁጥር 44/92 የፍትህ ሚኒስትር ሆኖ እያለ የወንጀል ክሱን ፍርድ ቤቱ ተቀብሎ ማስተናገዱ ተገቢ አይደለም፡፡ ይኸም ቢታለፍ በወቅቱ የሰጠሁት ውሣኔ ትክክለኛ ውሣኔ መሆኑን ወካዩ የፍትህ ሚኒስትር ባረጋገጠበት ሁኔታ ወንጀል ፈፅሟል ተብዬ ጥፋተኛ መባሌ ተገቢ አይደለም ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ከእኔ ጋር ተከስሶ ጥፋተኛ የተባለውን የሥራ ባልደረባዬን በነፃ አሰናብቶ በእኔ ላይ የጥፋተኝነት ውሣኔ ማፅናቱ ተገቢ አይደለም፡፡ በተከሰስኩበት እንድከላከል ብይን የተሰጠበትና የተፈረደብኝ ጭብጥ የተለያየ በወንጀል ህግ ያልተጠቀሰና የሌለ የህጋዊነት መስፈርት የማያሟላ ነው፡፡ እኔ በተከሰስኩበት ጉዳይ በወሰድኩት እርምጃ መንግስት መጠቀሙንና ጉዳት ያልደረሰበት መሆኑ በተጠሪ ማስረጃ ጭምር ተረጋግጧል ተጠሪ ክስ ማቋረጥና ክስ ማንሣት የሚሉ ሁለት የተለያዩ ሀሳቦችን በክሳቸው በመጥቀስ ያቀረቡት ክስ ተገቢነት የለውም፡፡ በወቅቱ የፍትህ ሚኒስትሩን ፈቃድ በማግኘት በተጠናከረ መንገድ ምርመራው እንዲቀጥል ማድረጌ በማስረጃ ተረጋግጦ እያለ ጥፋተኛ ነህ መባሌ መሠረታዊ የህግ ስህተት ያለበት በመሆኑ በሰበር ታይቶ እንዲታረምልኝ በማለት አመልክቷል፡፡

ተጠሪ በበኩሉ አመልካች ፍርድ ቤቶቹ የትኛውን ህግ ሲተረጉሙ መሠረታዊ የህግ ስህተት እንደፈፀሙ በሰበር አቤቱታቸው በግልፅ አልዘረዘሩም፡፡ አመልካች የተከሰሱት የወርቁን ባለቤትና ዋና ወንጀል አድራጊ ዳንኤል መኮንን በክሱ ላይ ለይስሙላ ብቻ ስማቸውን በመጥቀስ ፍርድ ቤቱ እንዲያሻሽሉ ሲጠይቅ በተሻሻለው ክስ ሣያካትቱ በመቅረታቸው ምስክሮችና ተከሳሾች እንዳይቀርቡ በማድረጋቸው በዚህም በወንጀልና በፍታብሔር አቶ ዳንኤል መኮንን አሸናፊ ሆነው የሚወጡበትን ሁኔታ ለማመቻቸታቸው ነው አመልካች ውሣኔ በፍትህ ሚኒስትር ተሽሯል፡፡ ይህንን በወቅቱ ፍትህ ሚኒስትር የነበሩት ሰው በምስክርነት ቀርበው አስረድተዋል፡፡ አመልካች ፍትህ ሚኒስትር በአግባቡ ነው የሠራው ብሏል የሚሉት ክርክር የህግ መሠረትና ተቀባይነት የሌለው ነው የከፍተኛው ፍርድ ቤትና የጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ችሎት ውሣኔ መሠረታዊ የህግ ስህተት የለበትም የሚል የቃል ክርክር አቅርቧል፡፡ አመልካች በቃል የመልስ መልስ ሰጥተዋል፡፡

በሥር ያቀረበው የወንጀል ክስ ክሱን ለማስረዳትና ለመከላከል በግራቀኙ በኩል የቀረበው ማስረጃ መሠረታዊ ይዘትና የከፍተኛው ፍርድ ቤትና የጠቅላይ ፍርድ ቤት የወንጀል ይግባኝ ችሎት የሰጡት ፍርድ ከላይ የተገለፀው ሲሆን እኛም መዝገቡን መርምረናል፡፡ መዝገቡን እንደመረመርነው ተጠሪ በአመልካች ላይ የወንጀል ክስ የመሠረተው 46.096 ኪሎ ግራም ወርቅ የተያዘበትንና በዋና ወንጀል አድራጊነት መከሰስ የሚገባውን አቶ ዳንኤል መኮንን በህገ ወጥ መንገድ ለመጥቀምና በመንግስትና ህዝብ ጥቅም ላይ ጉዳት ለማድረስ በማሰብ የወንጀል ክስ አዘጋጅቶ ሲያቀርብ የተከሳሾችና የምስክሮች ፍርድ ቤት የሚቀርቡበትን ቀን ለሚመለከታቸው ክፍሎች ሲገልፅ ወንጀሉ የተፈፀመበትን ቀን ሲገለፅ የተሣሣቱ መረጃዎችን በመስጠት አቶ ዳንኤል መኮንን ከወንጀል ነፃ እንዲሆንና የተያዘውን ወርቅም በፍታብሔር ተከራክሮ ለማስመለስ እንዲችል ሁኔታዎች አመቻችቷል የሚል ነው፡፡

ተጠሪ አመልካች በመጀመሪያ ባቀረበው ክስ አሻሽሎ ባቀረበው ክስና ፍርድ ቤቱ ተከሳሾችን መቅረብና የምስክሮችን መቅረብ የሰጠውን ቀነ ቀጠሮ በተመለከተ በክሱ ውስጥ የጠቀሳቸው ድርጊቶች የተፈፀሙ መሆኑን በሰውና በሰነድ ማስረጃ ተረጋግጧል፡፡ ሆኖም አመልካች ተጠሪ በአንደኛው ክስ የጠቀሳቸውን ድርጊቶች የፈፀመው እንደ ተጠሪ የክስ አቀራረብ 46.096 ኪሎ ግራም ወርቅ የተያዘበትን አቶ ዳንኤል መኮንን አላግባብ ለመጥቀም ዳንኤል መኮንን የተያዘበትን ወርቅ በፍታብሔር ተከራክሮ ወርቁን እንዲያስመልስ ሁኔታዎችን ለማመቻቸት እና በህዝብና የመንግስት ጥቅም ላይ ጉዳት ለማድረስ በማሰብ ነው ወይስ አይደለም የሚለው ጭብጥ አመልካች ወርቁ ከተያዘበት ቀን ጀምሮ በተጠሪ በቁጥጥር ሥር እስከዋለበት ጊዜ ድረስ አከናውኗቸዋል ተብለው በተጠሪና በአመልካች ማስረጃ የተገለፀ ተግባራትን አግባብነት ካላቸው የወንጀል ህግ ድንጋጌዎች ጋር በማገናዘብ መመርመር  ያለበት ሆኖ አግኝተነዋል፡፡

  1. ተጠሪ አቶ ዳንኤል መኮንን ላይ ህዳር 10 ቀን 1997 ዓ.ም በቀረበው ክስ የወንጀል ተካፋይነቱን አለመዘርዘሩ ክሱን አሻሽሎ ሲያቀርብ አቶ ዳንኤል መኮንን ከክሱ ሣያካትት መቅረቱ በሰነድና በሰው ማስረጃ ተረጋግጧል፡፡ ሆኖም አመልካች ይህንን ባደረገው በምርመራ መዝገቡ ጠንካራ ማስረጃ የሌለ በመሆኑ መሆኑንና አቶ ዳንኤል መክሰስ የወርቁ ባለቤት እሱ መሆኑን ማረጋገጫ እንደመስጠት በመቁጠሩ መሆኑን ይህንንም ከማድረጉ በፊት የጉምሩክ ባለሥልጣን ምክትል ሥራ አስኪያጅ ጋር መማከሩን ትንሽ ቆይቶ አመልካች ሌሎቹን ተከሳሾች ምስክር በማድረግ አቶ ዳንኤል መኮንን መክሰስ እንደሚሻል ለምክትል ሥራ አስኪያጁ የገለፀላቸው መሆኑንና ይህንን ለማድረግ የፍትህ ሚኒስትሩን ፈቃድ ስለሚያስፈልግ አብረን ሄደን እንጠይቃቸው ብሎኝ አብረን ሄደን የፍትህ ሚኒስትሩን ወደ ጅቡቲ በኮንትሮባንድ ሲወጣ 46.096 ኪሎ ግራም ወርቅ መያዙን ጠቋሚዎች ተከሳሾች በመሆናቸው እንዴት መቀጠል እንዳለበት የተቸገረ መሆኑን ሲገልፅላቸው ሚኒስትሩ የወርቅ ኮንትሮባንድ አውጭና ተቀባይ ለማወቅ ምርመራው ተጠናክሮ ይቀጥል ዝቅተኛ ተሣትፎ ያላቸውን ምስክር አድርጎ ከፍተኛ ተሣትፎ ያላቸውን ወንጀለኞች መክሰስ ነው በሚል መንገድ በቃል እንደነገሯቸው በአመልካች አንደኛ የመከላከያ ምስክር የመሠከረ መሆኑን ከከፍተኛው ፍርድ ቤት ውሣኔ ለመገንዘብ ችለናል፡፡ አመልካች ከፌዴራል ፖሊስ መርማሪዎች እንደላኩ ባለሥልጣን መሥሪያ ቤቱ በደብዳቤ እንዲጠይቅለት ነግሯቸው የፌዴራል ፖሊስ ኮሚሽን መርማሪዎች እንዲመድብላቸው ደብዳቤ መፃፋቸውንና በዚያ መሠረት ሁለት መርማሪዎች ተመድበው መጥተው በአቶ ዳንኤል መኮንን ላይ ምርመራ ከጀመሩ በኋላ አመልካች በተጠሪ በቁጥጥር ሥር መዋሉን የጉምሩክ ባለሥልጣን ዋና ሥራ አስኪያጅ በመከላከያ ማስረጃነት ቀርበው አስረድተዋል፡፡ ከዚህ በተጨማሪ በወቅቱ ፍትህ ሚኒስቴር ሚኒስትር አመልካች ስሙን ከማያውቁት ሰው ጋር መጥቶ ወርቅ በኮንትሮባንድ ወደ ጅቡቲ ሲሄድ መያዙን እንደነገረላቸውና አነስተኛ የወንጀል ተሣትፎ ያላቸውን ምስክር በማድረግ ከፍተኛ የወንጀል ተሣትፎ ባላቸው ላይ ክሱን እንዲቀጥል በቃል እንዳማከሩት መስክረዋል፡፡ እንደዚሁም ከፌዴራል ፖሊስ ተመድበው የመጡት ሁለት መርማሪ ፖሊሶች አመልካች አቶ ዳንኤል መኮንን ላይ ሰፋ ያለ ምርመራ እንዳያደርጉ እንደነገራቸውና ለምርመራ ሥራቸው አስፈላጊውን ትብብር ሁሉ እንዳደረሳቸው መሥክረዋል፡፡

ተጠሪ በጉምሩክ ፖሊስ ተመርምሮ ለአመልካች ያቀረበለት የምርመራ መዝገብ አቶ ዳንኤል መኮንን ላይ የተሟላ የወንጀል ክስ ለማቅረብ የሚያስችል በቂ ማስረጃ የነበረው መሆኑ አላረጋገጠም፡፡ የከፍተኛ ፍርድ ቤት አመልካች በተሻሻለው ክስ ውስጥ ዳንኤል መኮንን ሣይካተት የወንጀል ክስ መቅረብን እንደ ጥፋት የወሰደው የምርመራ መዝገቡን በማስቀረብ በወቅቱ የዳንኤል መኮንን የወንጀል ተሣትፎ በተሟላ ሁኔታ ዘርዝሮና ክሱን አሻሽሎ ለማቅረብ የሚያስችለው ማስረጃ የነበረ መሆኑን በማረጋገጥ አይደለም፡፡ አመልካች በምርመራ መዝገቡ ያለው የማስረጃ ክፍተት በተለይም ተከሳሽ የነበሩትን ሰዎች በዳንኤል መኮንን ላይ ምስክር በማድረግ እስካልተጠቀመ ድረስ ውጤታማ እንደማይሆን በመገንዘብ ለቅርብ የሥራ ኃላፊው የጉምሩክ ምክትል ስራ አስኪያጅ ጋር በመመካከር በመጨረሻም ከፍትህ ሚኒስትሩ ጋር ስለ ጉዳዩ ከተወያየ በኋላ ምርመራው በፌዴራል ፖሊስ ተይዞ በአቶ ዳንኤል መኮንን ላይ ተጠናክሮ እንዲቀጥል የበኩሉን ጥረት በማድረግ ላይ እያለ በተጠሪ በቁጥጥር ሥር የዋለ መሆኑን በመዝገቡ በግራ ቀኙ በኩል የቀረቡት ማስረጃዎች ያሣያሉ፡፡ አመልካች የሠራቸው እነዚህ ተጨባጭ ተግባራዊ እርምጃዎች አመልካች ምርመራው በተጠናከረ ሁኔታ ቀጥሎና ሌሎች ተከሳሾችን ምስክር በማድረግ አቶ ዳንኤል መኮንን በወንጀል ተጠያቂ እንደሆኑ ፍላጎትና ሀሳብ የነበረው መሆኑን የሚያስረዱ እንጂ አመልካች አቶ ዳንኤል መኮንን ከወንጀል ተጠያቂነት ነፃ ለማውጣት ሃሳብና ፍላጎት የነረው መሆኑን የማያስረዱ በመሆናቸው የከፍተኛው ፍርድ ቤት አመልካች በወንጀል ህግ አንቀፅ 403 የተደነገገውን ጥቅም የማስገኘትና የመጉዳት የህግ ግምት በበቂ ማስረጃ ያስተባበለና አመልካች አቶ ዳንኤል መኮንን ከወንጀል ነፃ ለማድረግ በማሰብ በክስ የተጠቀሱትን ተግባራት የፈፀማቸው መሆኑን ዐቃቤ ህግ ሣያስረዳበት፤ የወንጀሉ ሞራላዊ ፍሬ ነገር ሣይሟላ አመልካች ላይ የሰጠው የጥፋተኝነት ውሣኔ በወንጀል ህግ አንቀፅ 23 ንዑስ አንቀፅ 2 የሚጥስና መሠረታዊ የህግ ስህተት ያለበት ሆኖ አግኝተነዋል፡፡

  1. ተጠሪ አመልካች ህዳር 10 ቀን 1997 ዓ.ም በቀረበው የወንጀል ክስና ጥር 19 ቀን 1997 ዓ.ም ተሻሽሎ በቀረበው የወንጀል ክስ አንደኛ ተከሳሽ የነበረው አቶ በጅጋ ዲጋሣ ለምን አቶ ዳንኤል መኮንን ክስ እንደተነሣ ሲጠይቀው የእሱ ክስ መቋረጥ ማንንም አይጎዳም አንተም በቀጠሮው ቀን አትቅረብ ብሎ አግባብቷል፡፡ የተከሳሾችና ምስክሮች እንዳይቀርቡ የተለያዩ መሰናክሎችን ፈጥሯል በማለት በአመልካች ላይ ባቀረበው የወንጀል ክስ ገልጿል፡፡ አመልካች በፊት አንደኛ ተከሳሽ የነበረውና ለሶስተኛ ጊዜ በፍትህ ሚኒስትር በኩል ክሱ ተሻሽሎና በአማራጭ ተዘጋጅቶ በአቶ ዳንኤል መኮንን ላይ ሲቀርብ የዐቃቤ ህግ አንደኛ ምስክር ሆኖ ጠቃሚ የምስክርነት ቃል በሰጠው አቶ በጅጋ ዲጋሣና ሌሎቹ ተከሳሾች ላይ ተጀምሮ የነበረውን ክስ እንዲቀጥል ማድረግ ዋናውን ወንጀል ሠሪ አቶ ዳንአል መኮንን ተጠያቂ ማድረግ እንደማያስችለው በመረዳት ለሎቹን ተከሳሾች ምስክር በማድረግ አቶ ዳንኤል መኮንን ላይ ክስ የማቅረብ ሀሳብ ያለው መሆኑን ለጉምሩክ ባለሥልጣን ምክትል ሥራ አስኪያጅ የገለፁለት መሆኑንና ይህንን ለማድረግ የፍትህ ሚኒስትሩን በአካል አግኝተው ካወያያቸው በኋላ ከፌዴራል ፖሊስ መርማሪዎች በትብብር በመጠየቅ ምርመራው በአቶ ዳንኤል መኮንን ላይ እንዲቀጥል ማድረጉን በአመልካች የመከላከያ ምስክሮች ተረጋግጧል፡፡ አመልካች በፊት ተከሳሽ በኋላ ጠቃሚ የዐቃቤ ህግ ምስክር የነበረው አቶ በጅጋ ዲጋሣ በተከሳሽነት በክርክርሩ እንደማይዘልቅ ከወዲሁ መንገር ነበረበት ሊባል አይገባም፡፡ አመልካች ተከሳሾችን ምስክር ማቅረብና ማስቀጣት ዋናው ዓላማው እንዳልሆነና ዋናው አላማው ዕቃውን (የተያዘውን ወርቅ) ማስወረስ መሆኑን ገልፆልኛል በማለት አቶ በጅጋ ዲጋሣ የተጠሪ ምስክር በመሆን ቀርቦ አስረድቷል፡፡ ይኸም አመልካች ተከሳሽ የነበሩትን ሰዎች ምስክር በማድረግና በአቶ ዳንኤል መኮንን ላይ በተጠናከረ ምርመራ ተጨማሪ ማስረጃዎችን በማሰባሰብ ክርክሩን ለመቀጠልና በተለይም የተያዘው ወርቅ ለመንግስት ገቢ እንዲሆንና እንዲወረስ ጠንካራ ፍላጎትና ሀሳበ የነበረው መሆኑ በተጠሪ ምስክር ጭምር የተረጋገጠ መሆኑን የሚያሣይ እንጂ የወንጀል ምርመራና ክስ ሂደቱን በማኮላሸት አቶ ዳንኤል መኮንን ከወንጀል ተጠያቂነት ነፃ ለማውጣትና የተያዘውን ወርቅ በፍታብሔር ተከራክሮ እንዲወሰድ ሀሳብና ፍላጎት የነበራቸው መሆኑን የሚያስረዳ አይደለም፡፡

የፍትህ ሚኒስትር በፊት የተጀመረውን ክስ በመተውና በተለይ በአቶ በጅጋ ድጋሣና ሌሎች ተከሳሾች ላይ አቅርቦት የነበረውን ክስ በማቋረጥ አቶ ዳንኤል መኮንን ላይ አማራጭ የወንጀል ክሶችን በማቅረብና በመከራከር በኋላም ጉዳዩን የጉምሩከ ዐቃቤ ሕግ በመያዝ እስከ ሰበር ችሎት ድረሰ በመከራከር አቶ ዳንኤል መኮንን ጥፋተኛ ለማሰኘት ውጤታማ ለመሆን የቻለው በፊት ተከሳሽ የነበሩትን አቶ በጅጋ ድጋሣና ሌሎች ተከሳሾች በምስክርነት በመጠቀም እንደሆነ በሰበር መዝገብ ቁጥር 43781 ከተሰጠው ውሣኔ ለመገንዘብ ይቻላል፡፡ ከዚህ አንፃር ሲታይ አመልካች በአቶ በጅጋ ድጋሣና ሌሎች ተከሳሾች ላይ የተጀመረው ክርክር እንዳይቀጥልና ምስክሮች እንዳይሰሙ ያደረገው እነዚህን ሰዎች በምስክርነት ተጠቅሞ የተጠናከረ ክስ በአቶ ዳንኤል መኮንን ላይ ለማቅረብ በማሰብ መሆኑ በጉምሩክ ባለሥልጣን ዋና ሥራ አስኪያጅ የጉምሩክ ባለሥልጣን ምክትል ሥራ አስኪያጅ ከፌዴራል ፖሊስ ኮሚሽን ተመድበው የነበሩት መርማሪ ፖሊሶችና በውቅቱ የፍትህ ሚኒስትሩ በሰጡት የምስክርነት ቃል ተረጋግጦ እያለ አቶ ዳንኤል መኮንን ጥፋተኛ ለማስባል ጠቃሚ የምስክርነት ቃል በሰጡት በእነ በጅጋ ድጋሣ ላይ ምስክሮች እንዳይቀርቡ ያደረግኸው አቶ ዳንኤል መኮንን ከወንጀሉ ነፃ እንዲሆን ለማድረግና በፍታብሔር ክርክር ሁኔታዎችን ለማመቻቸት ነው በማለት የሥር ፍርድ ቤት የሰጠው የጥፋተኝነት ውሣኔ በመዝገቡ የተረጋገጠውን ዕውነታ መሠረት ያላደረገና በመዝገቡ የተረጋገጠውን ፍሬ ጉዳይ ከወንጀል ህግ አንቀፅ 403 እና አንቀፅ 23 ንዑስ አንቀፅ 2 ጋር ያላገናዘበ በጉዳዩ የሞራላዊ ፍሬ ጉዳይ መሟላቱን ሣያረጋግጥ የተሰጠና መሠረታዊ የህግ ስህተት ያለበት ሆኖ አግኝተነዋል፡፡

  1. አመልካች በክሱ የተገለፁትን ተግባራት የፈፀመው አቶ ዳንኤል በቀለ በፍታብሔር በሚያቀርበው ክርክር ወርቁን ለማስመለስ የሚችልበትን ሁኔታ ለማመቻቸት በማሰብ ነው በማለት ተጠሪ በክሱ ውስጥ በሰፊው ዘርዝሯል፡፡ ሆኖም አመልካች የተያዘው ወረቅ 46.096 ኪሎ ግራም ወርቅ በብሔራዊ ባንክ በኩል ተሽጦ ገንዘቡ በባንክና በጉምሩክ ሒሳብ እንደተቀመጠ አስተያየት በሰጠው መሠረት የተያዘው ወርቅ የተሸጠ መሆኑን ተጠሪ ያቀረባቸው ወርቁን ይዘውና አጅበው የመጡት ፖሊሶች በሰጡት የምስክርነት ቃል ያረጋገጡ መሆናቸው የተጠሪ ምስክር የነበረው አቶ በጅጋ ድጋሣ አመልካች ዋና ዓላማው የተያዘው ወርቅ ለመንግስት ገቢ እንዲሆን ማድረግ መሆኑን የገለፁለት መሆኑን በሰጠው ምሰክርነት ማረጋገጡንና አመልካች አቶ ዳንኤል መኮንን የፍታብሔር ክስ ቢያቀርብ ውጤቱ ምን ይሆናል ለሚለው የጉምሩከ ባለሥልጣን የፋይናንስ መምሪያ ደብዳቤ ማንም ሰው የብሔራዊ ባንክ ካልፈቀደ በቀር ወርቆችን መያዝም ሆነ መግዛት የማይችል በመሆኑ የተያዘው ወርቅ ለአቶ ዳንኤል መኮንን ተመላሽ ሊሆን እንደማይችል በመግለፅ ደብዳቤ የፃፈ መሆኑ የፍትህ ሚኒስቴር ሚኒስትርና ሚኒስትር ዲኤታዎች በያዙት ቃለ ጉባኤ ያረጋገጡ መሆናቸውን መግለፃቸው ሲታይ አመልካች የተያዘው ወርቅ ለአቶ ዳንኤል መኮንን ከፍታብሔር ክርክር እንዲመለስ ሁኔታዎችን የማመቻቸት ሀሳብ ነበረው የሚለው በተጠሪ ክስ የገለፀው ሣይሆን አመልካች ወርቁን የማስወረስና ለአቶ ዳንኤል በቀለ እንዳይመለስ አስፈላጊ የሆኑ የህግ አስተያየቶችን እንደሰጠና የበኩሉን አስተዋፅኦ ያበረከተ መሆኑን የሚያረጋግጡ በመሆኑ አመልካች ወርቁ ለአቶ ዳንኤል መኮንን እንዲመለስ የሚያደርግ ግዙፍ ተግባር ያልፈፀሙና ይህንንም የማድረግ ሀሳብ የሌላቸው ሆኖ እያለ የከፍተኛውና ጠቅላይ ፍርድ ቤት አመልካቹ ሀሳብና ፍላጎት ምንድን ነው የሚለውን ጥያቄ ለመመለስ የሚረዱ ተያያዥነት ያላቸውን የአመልካች ተግባራት ሣይመረምሩ ተጠሪ በክሱ የጠቀሳቸው ድርጊቶች መፈፀማቸውን ብቻ በመመልከት የሰጡት ውሣኔ በወንጀል ህግ ቁጥር 403 እና የወንጀል ህግ አንቀፅ 23 ንዑስ አንቀፅ 2 ድንጋጌዎችን ተፈፃሚነትና አተረጓጎም ያላገናዘበና መሠረታዊ የህግ ስህተት ያለበት ሆኖ አግኝተነዋል፡፡

ከላይ ከተራ ቁጥር 1 እስከ 3 በተዘረዘሩት ምክንያቶች ተጠሪ አመልካች አቶ ዳንኤል መኮንን አላግባብ ለመጥቀምና በመንግስት ላይ ጉዳት እንደደረሰ በማሰብና አቶ ዳንኤል መኮንን በፍታብሔር ተከራክሮ የተያዘውን ወርቅ ለማስመለስ የሚችልበትን ምቹ ሁኔታ ለመፍጠር በማሰብ የሠራው የወንጀል ተግባር መኖሩን ተጠሪ በበቂ አላስረዳም፡፡ በአንፃሩ አመልካች አቶ ዳንኤል መኮንን ላይ ምርመራው ተጠናክሮ እንዲቀጥል ለማድረግና ሌሎች ተከሳሾችን ከወንጀል ክስ ነፃ በማድረግ በአቶ ዳንኤል መኮንን ላይ ምስክር አድርጎ ለማቅረብ ከፍትህ ሚኒስቴር ሚኒስትር ጋርና ከበላይ ኃላፊዎቹ ጋር ከተወያየና ከፌዴራል ፖሊስ ኮሚሽን መርማሪዎች በትብብር እንደላኩለት ደብዳቤ አፅፎ መርማሪዎቹ በአቶ ዳንኤል መኮንን ላይ ምርመራ ከጀመሩ በኋላ በተጠሪ በቁጥጥር ሥር የዋለ መሆኑን በመከላከያ ማስረጃው አስረድቷል፡፡ ስለሆነም የሞራላዊ ፍሬ ነገር ባልተሟላበት አመልካች በወንጀል ህግ ቁጥር 403 የተደነገገውን የህግ ግምት በአጥጋቢ ማስረጃ ባስተባበለበት ሁኔታ አመልካች በአዋጅ ቁጥር 214/74 አንቀፅ 23 ንዑስ አንቀፅ 1(ሀ)(ለ) እና 2 የተመለከተውን በመተላለፍ በሥልጣን አላግባብ የመገልገል ወንጀል የፈፀመ ነው በማለት የከፍተኛው ፍርድ ቤት የሰጠውን ፍርድ የጠቅላይ ፍርድ ቤት የወንጀል ይግባኝ ችሎት ሣያርም ማፅናቱ በወንጀል ህጉ አንቀፅ 23 ንዑስ አንቀፅ 2 የሚደነግገውን መሠረታዊ ሁኔታዎች የሚጥስና መሠረታዊ የህግ ስህተት ያለበት ነው በማለት ወስነናል፡፡


  1. የከፍተኛው ፍርድ ቤትና የጠቅላይ ፍርድ ቤት የወንጀል ይግባኝ ችሎት የሰጡት የጥፋተኝነትና የቅጣት ውሣኔ በወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 195(2)(ለ-1) መሠረት ተሽሯል፡፡
  2. አመልካች የተከሰሱበትን በሥልጣን አላግባብ የመገልገል ወንጀል ያልፈፀሙ ስለሆነ በነፃ ይሰናበቱ ብለናል፡፡

ይኸ ፍርድ በፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት የሰበር ችሎት በሙሉ ድምፅ ተሰጠ፡፡

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት፡፡


[1] ያልታተመ

ቸልተኝነት እና አስተዋዩ ውሻ BY ABRHAM YOHANNES ON NOVEMBER 10, 2017-

chilot-meከውል ውጪ በሚደርስ ኃላፊነት ህግ ውስጥ የቸልተኝነት ጥያቄ ከተነሳ ምላሹ ለብዙ ፍርድ ቤቶች ብዙውን ጊዜ አስቸጋሪ ነው፡፡ በብዙ የህግ ስርዓቶች ውስጥ ተቀባይነት ያገኘው የቸልተኝነት መለኪያ “የአንድ አስተዋይ ሰው ሚዛን” ሲሆን ይህም አንድ አስተዋይ ሰው በተመሳሳይ ሁኔታዎች ውስጥ ቢሆን ኖሮ ምን እንደሚያደርግ በመላምታዊ ፍሬ ነገር ላይ ተመስርቶ ማሰላሰልና ድምዳሜ ላይ መድረስን ይጠይቃል፡፡ እንግዲህ ቸልተኝነትን በአንድ አስተዋይ ሰው እይታ መዝኖ መወሰን አስቸጋሪ ከሆነ ይህን መለኪያ ለአንድ አስተዋይ ውሻ ተፈፃሚ ማድረግ ደግሞ በጣም ፈታኝ ብቻ ሳይሆን አስገራሚም ጭምር ነው፡፡

በአሜሪካም ኢሊዮኒስ ግዛት በኪርካም እና ዊል (Kirkham Vs. Will) መካከል በታየ አንድ የይግባኝ ክርክር ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት በጉዳዩ የተነሳው ጭብጭ የአንድ አስተዋይ ውሻ መለኪያን በመጠቀም እልባት ሰጥቶበታል፡፡ ክሱ የተጀመረው “የተከሳሽ ውሻ በንክሻ ላደረሰብኝ ጉዳት የውሻው ባለቤት የሆነው ተከሳሽ ካሳ ሊከፍለኝ ይገባል፡፡” በሚል ከሳሽ ባቀረበው ክስ ሲሆን ተከሳሹም በበኩሉ ከሳሽ የተነከሰው ውሻውን በመተናኮሉ ስለሆነ በራሱ ጥፋት ለደረሰበት ጉዳት ልጠየቅ አይገባም በማለት ተከራክሯል፡፡

ክሱ በስር ፍርድ ቤት ውድቅ ከተደረገ በኋላ በይግባኝ ክርክሩ ላይ በዋነኛነት የተነሳው ጭብጥ “መተናኮል አለ ወይስ የለም?” የሚለው ጥያቄ ነበር፡፡ ውሳኔውን የሰጡት ዳኛ ይህንን ጭብጥ ለመወሰን እንደመመዘኛ ወይም መስፈርት የተጠቀሙት የተለመደውን የአስተዋይ ሰው ሚዛን ሳይሆን የአንድ አስተዋይ ውሻ መለኪያ ነበር፡ በዚህ ሚዛን ወይም መለኪያ መሠረት መተናኮል አለ ወይስ የለም? የሚለውን ጥያቄ ለመወሰን በተመሳሳይ ሁኔታዎች ውስጥ ‘አንድ አስተዋይ ውሻ’ ከሳሽ ካሳየው እንቅስቃሴ አንጻር ምን ዓይነት ምላሽ ይሰጣል? የሚል መላምታዊ ጥያቄ አንስቶ ድምዳሜ ላይ መድረስን ይጠይቃል፡፡

ፍርድ ቤቱ ተፈጻሚ ባደረግው መለኪያ መሰረት የስር ፍርድ ቤትን ውሳኔ አጽንቶታል፡፡

%d bloggers like this: